KURS ISHI

KIRISH XVIII asr boshlarida Buxoro xonligi siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy jihatdan murakkab bir davrni boshidan kechirdi. Bu davr nafaqat mintaqaviy o‘zgarishlar, balki ichki boshqaruv tizimidagi beqarorliklar bilan ham xarakterlanadi. Xususan, Ubaydullaxon II hukmronligi (1702-1711 yillar) Buxoro xonligi tarixida muhim bosqich bo‘lib, bu davrda davlat idorachiligida jiddiy islohotlar amalga oshirishga urinishlar, mang‘itlar sulolasi hokimiyatga kelishining ilk kurtaklari hamda tashqi siyosatda keskinliklar kuzatilgan. Masalan, 1709-yilda Samarqand viloyati aholisining soliq yukini kamaytirishga qaratilgan islohotlar natijasida dehqonlarga soliq imtiyozlari berilgan, bu qishloq xo‘jaligi mahsulotlari ishlab chiqarishni 5-7% ga oshirishga yordam bergan [1]. Biroq, shu bilan birga, 1710-yilda o‘zaro ichki ziddiyatlar va qo‘shinning maoshsiz qolishi natijasida davlat xazinasining umumiy daromadlari qariyb 12% ga kamayganligi kuzatilgan [2]. Bunday o‘zgarishlar, davlatning umumiy iqtisodiy holatiga bevosita ta’sir ko‘rsatgan. Bugungi kunda ham Ubaydullaxon II davri Buxoro xonligidagi siyosiy inqiroz, taxt vorisligi bilan bog‘liq muammolar va elita o‘rtasidagi kurashlar to‘liq o‘rganilmagan dolzarb masalalardan hisoblanadi. Chunki bu davrdagi tarixiy tajriba hozirgi O‘zbekiston davlatchilik an’analarini chuqur tushunish, boshqaruv tizimidagi xatolar va yutuqlardan saboq olish uchun muhimdir. Xususan, markaziy hokimiyatni mustahkamlash, ijtimoiy adolatni ta’minlash va iqtisodiy barqarorlikka erishish borasidagi urinishlar zamonaviy davlat boshqaruvi uchun ham qimmatli saboq bo‘la oladi. Bu davrni o‘rganish orqali xonlik boshqaruvidagi zaif nuqtalarni aniqlash, siyosiy qarorlarning ijtimoiy-iqtisodiy oqibatlarini tushunish va milliy davlatchilik rivojlanishidagi uzviylikni anglash mumkin. Ubaydullaxon II hukmronligi davri Buxoro xonligi masalasi xalqaro va o‘zbek tarixshunosligida turli darajada o‘rganilgan. Xalqaro olimlar orasida S. Soucek (2000) o‘z tadqiqotida O‘rta Osiyo xonliklarining XVII-XVIII asrlardagi siyosiy-ijtimoiy holatini tahlil qilib, Buxoro xonligidagi markaziy hokimiyatning zaiflashuvi jarayonlarini ko‘rsatib bergan [3]. R. Burton (1997) Buxoro va Xiva xonliklari o‘rtasidagi munosabatlar hamda chegara nizolarini o‘rganib, mintaqaviy siyosatning murakkabliklarini ochib bergan [4]. J. Darwin (2008) global savdo yo‘llari va O‘rta Osiyo xonliklari ...