KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda raqamli axborot almashinuvi hajmi so'nggi besh yilda o'rtacha yillik 25% ga o'sgan bo'lib [1], bu holat til va belgi tizimlari orqali ma'no uzatishning murakkab jarayonlarini chuqurroq o'rganish zaruratini keltirib chiqarmoqda. Global miqyosda esa, semiotika va uning tilshunoslikdagi tatbiqlari bo'yicha ilmiy nashrlar soni har yili 10-12% ga ortib, 2023-yilda 5000 dan ziyod maqola va monografiya e'lon qilingan [2]. Bu ko'rsatkichlar zamonaviy axborot jamiyatida semiotik kompetensiyaning nafaqat filologlar, balki keng jamoatchilik uchun ham muhimligini ko'rsatadi. Axborotning vizual, audial va matnli shakllari orqali uzatilishida, belgilardagi ma'nolar va ularning interpretatsiyasi ijtimoiy munosabatlar, madaniy aloqalar va hatto siyosiy jarayonlarga bevosita ta'sir ko'rsatmoqda. Xususan, O'zbekistonda yoshlar orasida ijtimoiy tarmoqlar faolligi 70% dan oshgan [3], bu esa internet-kommunikatsiyalardagi semiotik hodisalarni, jumladan, memlar, emojilar va hashtaglar tilini tahlil qilishni dolzarb vazifaga aylantiradi. Semiotika va lingvosemiotika zamonaviy jamiyatda tobora murakkablashib borayotgan aloqa tizimlarini tushunish uchun fundamental ahamiyat kasb etadi. O'zbekiston kabi madaniy xilma-xillikka ega mamlakatlarda, til va madaniyatning o'zaro ta'sirini semiotik nuqtai nazardan o'rganish milliy o'ziga xoslikni saqlash va madaniyatlararo muloqotni rivojlantirish uchun zarurdir. Biroq, til va belgilar tizimining o'zbek tilshunosligidagi semiotik tadqiqotlari hali to'liq o'rganilmagan. Xususan, ko'p qirrali semiosfera tushunchasining o'zbek madaniy kontekstidagi amaliy tatbiqlari, shuningdek, denotativ va konnotativ ma'nolarning turli diskurslarda qanday shakllanishi va o'zgarishi borasida chuqur tahlillar yetishmaydi. Bu bo'shliqlar tilshunoslik, madaniyatshunoslik va kommunikatsiya sohalarida yangi ilmiy yondashuvlarni talab qiladi va mazkur kurs ishi bu muammolarni hal etishga o'z hissasini qo'shishni maqsad qilgan. Mavzuning o'rganilganlik darajasi xalqaro miqyosda ancha yuqori bo'lsa-da, O'zbekistonda bu sohada hali ko'plab oq dog'lar mavjud. Xalqaro miqyosda, semiotika fanining otasi Sharl Sanders Pirs belgi nazariyasini ishlab chiqib, belgilarni ikon, indeks va ramz kabi uch turga ajratgan [4]. Ferdinand de Sossyur tilni "belgilar tizimi" sifatida ko'rib, signifikator va signifikat o'rtasidagi munosabatni ta'riflagan [5]. Yuri ...