KURS ISHI

KIRISH O‘zbekistonda ta’lim sohasiga yo‘naltirilgan davlat budjeti xarajatlari 2023-yilda yalpi ichki mahsulotning (YIM) 6,5% ini tashkil etdi, bu Markaziy Osiyo mintaqasi bo‘yicha eng yuqori ko‘rsatkichlardan biri hisoblanadi [1]. Umumta’lim maktablarida o‘quvchilar soni 6,5 milliondan oshgan bir paytda, har bir o‘quvchi shaxsini har tomonlama rivojlantirishga qaratilgan tarbiya jarayonining sifati va samaradorligi jamiyat kelajagi uchun hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi [2]. Shu bilan birga, tarbiya fanini o‘qitish metodikasining amaliyotdagi holatini aks ettiruvchi me’yoriy hujjatlarni tizimli tahlil qilish va ularni zamonaviy talablar asosida takomillashtirish zarurati tobora ortib bormoqda. O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligining 2022-yilgi hisobotlariga ko‘ra, tarbiya fanining o‘quv dasturlarini amalga oshirishda metodik ta’minotning yetarli emasligi yoki mavjud me’yoriy hujjatlarning noaniqligi sababli o‘qituvchilarning 18% i metodik qiyinchiliklarga duch kelayotganini qayd etgan [3]. Mazkur mavzuning dolzarbligi, ayniqsa, globallashuv jarayonlari va axborot asrida yoshlar ongiga turli xil salbiy ta’sirlarning kuchayishi fonida yanada oshadi. Jamiyatda yuzaga kelayotgan ijtimoiy-iqtisodiy o‘zgarishlar, axborot texnologiyalarining jadal rivojlanishi va turli madaniyatlar o‘rtasidagi o‘zaro ta’sir o‘quvchilarda milliy qadriyatlarga hurmat, bag‘rikenglik, vatanparvarlik va fuqarolik pozitsiyasini shakllantirishni birinchi o‘ringa olib chiqmoqda. Bugungi kunda umumta’lim maktablarida tarbiya fanini o‘qitishda zamonaviy pedagogik texnologiyalar va kompetentlik yondashuvini samarali tatbiq etish imkoniyatlari mavjud me’yoriy hujjatlarda yetarli darajada aks etmaganligi sababli, o‘qituvchilar uchun aniq yo‘riqlar va tavsiyalar yetishmayapti. Bu esa, o‘z navbatida, tarbiya jarayonining sifatiga salbiy ta’sir ko‘rsatib, bitiruvchilarda axloqiy me’yorlar va ijtimoiy ko‘nikmalarning shakllanishida ma’lum bo‘shliqlarni yuzaga keltirmoqda, bu esa jiddiy ilmiy yondashuvni talab etadi [4]. Umumta’lim maktablarida tarbiya fanini o‘qitish metodikasining nazariy-metodologik asoslari va me’yoriy ta’minoti bo‘yicha xalqaro miqyosda qator tadqiqotlar olib borilgan. Jumladan, J. Dewey (1938) o‘zining “Demokratiya va ta’lim” asarida tarbiyani ijtimoiy jarayon sifatida ko‘rib chiqib, uning jamiyat taraqqiyotidagi o‘rnini asoslab bergan, shuningdek, amaliy faoli ...