KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi ma'lumotlariga ko'ra, Islom tsivilizatsiyasi tarixiga oid tadqiqotlar soni 2023-yilda 2022-yilga nisbatan 18% ga oshgan [1]. Xususan, Usmoniylar imperiyasi tarixi bo'yicha so'nggi besh yilda amalga oshirilgan ilmiy ishlar hajmi 30% ga o'sganligi kuzatilmoqda, bu esa ushbu davrga bo'lgan ilmiy qiziqishning ortib borayotganini ko'rsatadi [2]. Jahon tarixchilari tomonidan Usmoniylar imperiyasining qulashi jarayoni, uning mintaqaviy va global oqibatlari bo'yicha yillik 450 dan ortiq ilmiy maqolalar nashr etilmoqda [3]. Ayniqsa, 17-asrning ikkinchi yarmi va 20-asr boshlari, ya'ni imperiyaning "inqiroz davri" va modernizatsiya urinishlari Yevropa diplomatiyasi va Yaqin Sharq siyosatining shakllanishiga bevosita ta'sir ko'rsatganligi sababli, bu davrning har tomonlama tahlili bugungi kundagi geosiyosiy vaziyatni tushunish uchun muhim fundamental ahamiyat kasb etadi [4]. Mazkur mavzu, ya'ni Usmoniylar imperiyasining 17-asr ikkinchi yarmidan 20-asr boshlarigacha bo'lgan davrini chuqur o'rganish hozirgi zamon global siyosiy va iqtisodiy jarayonlarini tushunish uchun juda dolzarbdir. Imperiyaning "Sharq masalasi" deb nomlangan hududiy va siyosiy muammolari, kapitulyatsiyalar tizimining iqtisodiy oqibatlari, shuningdek, Tanzimat islohotlarining muvaffaqiyatsizlikka uchrashi zamonaviy davlatlarning global iqtisodiy tizimga integratsiyalashuvi jarayonida duch keladigan xavf-xatarlarni oldindan ko'ra bilish va ularni bartaraf etish uchun qimmatli saboqlar beradi [5]. Bugungi kunda ham ko'plab rivojlanayotgan mamlakatlar tashqi bosim va ichki modernizatsiya o'rtasidagi muvozanatni topishga intilayotgan bir paytda, Usmoniylar tajribasi siyosiy, iqtisodiy va madaniy sohalarda yuzaga kelishi mumkin bo'lgan muammolarni oldindan bashorat qilishda yordam beradi. Mazkur davrni o'rganish, shuningdek, "buyuk davlatlar" siyosatining kichikroq mamlakatlar taqdiriga ta'sirini, shuningdek, millatchilik g'oyalarining mintaqaviy mojarolarni keltirib chiqarishdagi rolini chuqur anglashga xizmat qiladi [6]. Usmoniylar imperiyasining 17-asr oxiridan 20-asr boshlarigacha bo'lgan davri jahon tarixchilari tomonidan keng o'rganilgan. Britaniyalik olim Bernard Lewis (1961) o'zining "The Emergence of Modern Turkey" asarida Tanzimat islohotlarining chuqur tahlilini amalga oshirib, ularning m ...