KURS ISHI

KIRISH XIX asr oʻzbek adabiyotining yirik namoyandalaridan biri, iste’dodli shoira Uvaysiy ijodida ayol ruhiyati tasviri nafaqat adabiy, balki ijtimoiy-madaniy nuqtai nazardan ham oʻzining alohida dolzarbligini saqlab kelmoqda. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning ta’kidlashicha, xotin-qizlarning jamiyatdagi oʻrni va mavqeini oshirish, ularning ijtimoiy faolligini qoʻllab-quvvatlash davlat siyosatining ustuvor yoʻnalishlaridan biridir [1]. Soʻnggi yillarda mamlakatimizda ayollarning ijtimoiy-siyosiy hayotdagi ishtiroki sezilarli darajada oshgan. Misol uchun, 2023-yil ma’lumotlariga koʻra, Oʻzbekistonda ayollar bandligining umumiy darajasi 45,7% ni tashkil etgan boʻlsa [2], oliy oʻquv yurtlarida tahsil olayotgan talabalarning 50,2% ini xotin-qizlar tashkil etadi [3]. Ushbu raqamlar ayol shaxsi, uning ichki dunyosi va jamiyatdagi oʻrniga boʻlgan e’tiborning muttasil ortib borayotganini koʻrsatadi. Shu bois, Uvaysiy asarlarida ayol ruhiyatining chuqur va nozik tasvirini zamonaviy nuqtai nazardan oʻrganish, uning oʻziga xosligini ochib berish bugungi kun adabiyotshunosligi uchun muhim vazifadir. Mavzuning dolzarbligi, shuningdek, Uvaysiy ijodidagi ayol obrazlari tahlilining chuqur metodologik yondashuvlarni talab qilishida ham namoyon boʻladi. Koʻpgina zamonaviy tadqiqotlar gender stereotiplarini buzish va ayollarning adabiy asarlardagi real tasvirini yaratishga qaratilgan boʻlsa-da, klassik oʻzbek adabiyotida, xususan, Uvaysiy asarlarida bu masalaning qanchalik teran aks etganligi toʻliq oʻrganilmagan. Adabiy an’analarga sodiqlik va ijodiy erkinlik oʻrtasidagi mutanosiblikni tahlil qilish, Uvaysiyning oʻziga xos badiiy uslubi orqali ayol kechinmalari, orzu-umidlari, jamiyatdagi mavqei qanday yoritilganini aniqlash hali-hanuz muammoli jihatlardan hisoblanadi. Bu holat, oʻz navbatida, klassik merosni yangicha talqin qilish, adabiy matnlar orqali gender tadqiqotlari nuqtai nazaridan yangi ma’nolarni ochib berish zaruratini keltirib chiqaradi. Mavzuning oʻrganilganlik darajasiga kelsak, ayol ruhiyati tasviri jahon adabiyotshunosligida keng oʻrganilgan masalalardan biridir. Misol uchun, Virjiniya Vulf (Virginia Woolf) 1929-yilda chop etilgan "O'ziga xos xona" (A Room of One's Own) asarida ayollarning adabiyotdagi oʻrni va ijodiy erkinligi uchun zarur shart-sharoitlarni tadqiq etib, gender cheklovlari mavjudligini koʻrsatdi [5]. Simon de Bovu ...