KURS ISHI

KIRISH Jahon spirtli ichimliklar sanoati bozorining global hajmi 2023-yilda 1,8 trillion AQSh dollarini tashkil etib [1], 2030-yilga borib 2,5 trillion AQSh dollariga yetishi kutilmoqda [2]. Bu sanoatda uzluksiz braga haydash texnologiyalari energetika samaradorligini oshirish va mahsulot sifatini yaxshilashda muhim o'rin tutadi. O'zbekistonda spirtli ichimliklar ishlab chiqarish hajmi 2023-yilda 2022-yilga nisbatan 8,5% ga o'sgan [3], bu esa mahalliy ishlab chiqarish korxonalarida zamonaviy va samarali texnologiyalarni joriy etish zaruratini kuchaytiradi. Xususan, spirt ishlab chiqarishning asosiy bosqichlaridan biri bo'lgan braga haydash jarayonining optimallashtirilishi xomashyo sarfini qisqartirish, energiya iste'molini kamaytirish va atrof-muhitga ta'sirni minimallashtirish imkonini beradi. Shuningdek, jahon miqyosida barqaror ishlab chiqarish tamoyillariga e'tibor kuchayib borayotgan bir paytda, energiyani tejovchi va ekologik toza texnologiyalarga bo'lgan talab oshmoqda. Ushbu mavzu O'zbekiston sanoati uchun alohida dolzarbdir, chunki mamlakatda energetika resurslaridan oqilona foydalanish va mahalliy ishlab chiqarishni raqobatbardoshligini oshirish strategik vazifa hisoblanadi. An'anaviy braga haydash usullari yuqori energiya sarfi va past samaradorlik bilan tavsiflanadi, bu esa ishlab chiqarish tannarxini oshiradi va mahsulot sifati bo'yicha cheklovlar yaratadi. Xususan, ko'pgina mahalliy korxonalarda uzluksiz jarayonlarga o'tish sekin kechmoqda, bu esa resurslardan samarali foydalanish va chiqindilarni kamaytirish imkoniyatlarini cheklamoqda. Uzluksiz braga haydash apparatining hisobi va amaliy tatbiqi orqali bu muammolarni bartaraf etish, ishlab chiqarish xarajatlarini 10-15% ga kamaytirish [4] va mahsulot sifati standartlarini xalqaro darajaga olib chiqish mumkin. Ushbu kurs ishi resurslardan samarali foydalanish, ishlab chiqarish xarajatlarini optimallashtirish va xalqaro raqobatbardoshlikni oshirish yo'lidagi muhim qadamdir. Braga haydash jarayonlarining nazariy va amaliy jihatlari bo'yicha dunyo miqyosida ko'plab tadqiqotlar olib borilgan. Jumladan, distillyatsiya va rektifikatsiya jarayonlarining termodinamik asoslari va massoalmasinish nazariyalarini rivojlantirishda A.S. Foust (1969) [5] suyuqlik-bug' muvozanatini hisoblash modellarini taklif qilgan, bu esa spirt ajratish samaradorligini oshirishga xizmat qilgan. R.H. Perry (1984) [6] o' ...