KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 12-maydagi "Bank tizimini isloh qilish va banklar faoliyatini takomillashtirishga doir qo'shimcha chora-tadbirlar to'g'risida"gi PF-5992-sonli Farmoni mamlakat bank sektorida tub o'zgarishlarni belgilab berdi, bu jarayon natijasida banklarning bozor iqtisodiyoti tamoyillari asosida faoliyat yuritishiga va raqobatbardoshligini oshirishga yo'naltirilgan keng qamrovli islohotlar amalga oshirilmoqda [1]. Global miqyosda ijtimoiy bankchilik sektorining hajmi 2023-yilda 5,6 trillion dollarni tashkil etdi va 2030-yilga borib yillik 7,8% o'sish sur'ati bilan 9,5 trillion dollarga yetishi prognoz qilinmoqda, bu esa ushbu yo'nalishning jahon iqtisodiyotidagi tobora ortib borayotgan ahamiyatini ko'rsatadi [2]. O'zbekistonda esa 2023-yilda aholiga ajratilgan kreditlar portfeli 250 trillion so'mdan oshdi, bu umumiy kredit portfelining qariyb 35% ini tashkil etadi, shundan Xalq banki ulushi muhim ahamiyat kasb etadi [3]. Mamlakatning 2030-yilgacha bo'lgan rivojlanish strategiyasida moliyaviy xizmatlarning barcha aholi qatlamlari uchun ochiqligini ta'minlash, shu jumladan ijtimoiy himoyaga muhtoj aholi va chekka hududlardagi tadbirkorlik subyektlarini qo'llab-quvvatlash ustuvor yo'nalishlardan biri sifatida belgilangan [4]. Bugungi kunda O'zbekiston bank tizimida, ayniqsa davlat ulushiga ega banklarda, ijtimoiy yo'naltirilgan xizmatlarni ko'rsatish samaradorligini oshirish, moliyaviy inklyuziya darajasini kengaytirish va raqamli transformatsiyani joriy etish borasida qator hal etilmagan muammolar mavjud. Xususan, Xalq banki kabi ijtimoiy yo'naltirilgan banklarning faoliyatini zamonaviy talablar asosida takomillashtirish, operatsion xarajatlarni optimallashtirish, raqamli xizmatlar ko'lamini kengaytirish va aholining moliyaviy savodxonligini oshirish mexanizmlarini joriy etish dolzarb hisoblanadi. Shuningdek, xalqaro tajribada muvaffaqiyatli qo'llanilayotgan innovatsion moliyaviy mahsulotlarni joriy etishda qonunchilik va infratuzilmaviy cheklovlar, shuningdek, kadrlar malakasini oshirish zarurati kabi masalalar ham o'z yechimini kutmoqda [5]. Mavzuning o'rganilganlik darajasi bo'yicha jahon miqyosida ko'plab ilmiy tadqiqotlar olib borilgan. Muhammad Yunus (2003) mikroqarz berish konsepsiyasini ishlab chiqib, ijtimoiy bankchilikning kambag'allikni qisqartirishdagi rolini asosladi [6]. Robert Shiller (2012) moliyaviy ...