KURS ISHI

KIRISH Jahon miqyosida qurolli mojarolar soni va murakkabligi ortib borayotgani, jumladan, 2023-yilda dunyo bo'yicha 183 ta lokal qurolli to'qnashuv qayd etilgani [1], Xalqaro gumanitar huquq (XGHH) normalarining har qachongidan ham dolzarb ekanligini ko'rsatmoqda. BMT Gumanitar Ishlar Boshqarmasi (OCHA) hisobotiga ko‘ra, 2023-yilda 363 millionga yaqin inson gumanitar yordamga muhtoj bo‘lgan, bu 2022-yilga nisbatan 10 foizga o‘sgan [2]. Ushbu raqamlar qurolli mojarolarning inson hayotiga, sog‘lig‘iga va qadr-qimmatiga tahdid solayotgan ko‘lamini yaqqol ko‘rsatadi. O‘zbekiston ham xalqaro hamjamiyatning mas’uliyatli a’zosi sifatida XGHH tamoyillarini o‘z milliy qonunchiligiga implementatsiya qilish borasida izchil islohotlarni amalga oshirmoqda. Xususan, 2022-yilda “Harbiy harakatlar olib borish paytida tinch aholi va fuqarolik obyektlarini himoya qilish to‘g‘risida”gi qonunning qabul qilinishi XGHH normalarini milliy qonunchilikka joriy etish yo‘lidagi muhim qadam bo‘ldi [3]. Biroq, ushbu qonunchilik bazasining to‘liq va samarali qo‘llanilishi, shuningdek, XGHH manbalarini chuqur tahlil qilish orqali milliy amaliyotni takomillashtirish zarurati haligacha mavjud. Mazkur mavzuning dolzarbligi bugungi global xavfsizlik sharoitlarida XGHH normalariga rioya etilishining ahamiyati tobora oshib borayotganligi bilan belgilanadi. Qurolli mojarolar paytida inson huquqlarining buzilishi, tinch aholining azoblanishi va gumanitar falokatlarning oldini olishda XGHH asosiy himoya mexanizmi bo'lib xizmat qiladi. XGHH manbalarining tushunilishi, ularning shakllanishi, qo'llanilishi va milliy qonunchilikka implementatsiya qilinishi xalqaro huquqbuzarliklarning oldini olish, javobgarlikni ta'minlash va mojarolardan keyingi tiklanish jarayonlariga ko'maklashish uchun fundamental ahamiyatga ega. Mavjud tadqiqotlar ko'pincha XGHHning alohida jihatlariga e'tibor qaratib, uning manbalari tizimini kompleks ravishda tahlil qilishga kamroq e'tibor beradi. Ayniqsa, O'zbekistonning mintaqaviy kontekstdagi o'rni va milliy qonunchilikdagi o'ziga xosliklarini hisobga olgan holda, XGHH manbalarini chuqur va har tomonlama o'rganish muhim ahamiyat kasb etadi. Bu, o'z navbatida, mamlakatning xalqaro huquqiy majburiyatlarini bajarishda va qurolli mojarolarga nisbatan samarali pozitsiyani shakllantirishda yordam beradi. Xalqaro gumanitar huquqning manbalari muammosi xalqaro huquqshunoslikda d ...