KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda bolalar va o'smirlar o'rtasida jismoniy faollik darajasi 2023-yil holatiga ko'ra, erta yoshdagi bolalarning atigi 28.5%i Jahon sog'liqni saqlash tashkiloti tavsiya etgan minimal jismoniy faollik me'yorlariga javob beradi [1]. Maktab yoshidagi bolalarda esa bu ko'rsatkich yanada past bo'lib, o'rtacha 20% ni tashkil etadi, shu bilan birga, bolalar semirishining tarqalishi 2017-yildagi 14.5% dan 2022-yilda 18.2% ga ko'tarilgan [2]. Bu holat, Birlashgan Millatlar Tashkilotining Bolalar fondi (UNICEF) hisobotiga ko'ra, O'zbekistondagi bolalar salomatligining umumiy ahvoli va rivojlanishiga jiddiy ta'sir ko'rsatmoqda [3]. Global miqyosda, jismoniy nofaollik dunyo bo'ylab har yili 3.2 million o'limga sabab bo'layotgan asosiy xavf omillaridan biri bo'lib, bu, o'rtacha umr ko'rish davriga 1-3 yilgacha salbiy ta'sir ko'rsatadi [4]. Jismoniy tarbiya tizimining samaradorligini oshirish, ayniqsa bolalar va o'smirlar o'rtasida, nafaqat sog'liqni saqlash nuqtai nazaridan, balki ijtimoiy-iqtisodiy jihatdan ham juda dolzarb masala bo'lib, O'zbekistonning kelajakdagi inson kapitalini mustahkamlash uchun strategik ahamiyatga ega. Bugungi kunda jahon miqyosida jismoniy tarbiya ta'limi konsepsiyalari va metodologiyalarida sezilarli o'zgarishlar kuzatilmoqda, biroq O'zbekistonda bu o'zgarishlar hali yetarli darajada joriy etilmagan. Mavjud jismoniy tarbiya tizimi asosan an'anaviy yondashuvlarga asoslangan bo'lib, zamonaviy pedagogik texnologiyalar, inklyuziv ta'lim usullari va jismoniy savodxonlik tamoyillaridan yetarlicha foydalanilmayapti. Xususan, bolalarning motivatsiyasini oshirish, ularning shaxsiy ehtiyojlari va qiziqishlariga mos keladigan sport faoliyatlarini taklif qilishda katta bo'shliqlar mavjud. Natijada, jismoniy tarbiya darslari ba'zan zerikarli va samarasiz bo'lib qolmoqda, bu esa bolalarning jismoniy faollikdan uzoqlashishiga olib keladi. Ushbu muammolarni hal qilish va O'zbekiston jismoniy tarbiya tizimini xalqaro standartlarga moslashtirish uchun xorijiy davlatlarning ilg'or tajribasini chuqur o'rganish va uning dolzarb jihatlarini mahalliy sharoitga tatbiq etish juda muhimdir. Mavzuning o'rganilganlik darajasi bo'yicha jahon miqyosida ko'plab ilmiy tadqiqotlar o'tkazilgan. Masalan, J.R. Whitehead (2007) "jismoniy savodxonlik" (Physical Literacy) tushunchasini ilmiy muomalaga kiritib, bu tushunchaning bolalar rivojlanishidagi fundamenta ...