KURS ISHI

KIRISH Kompyuter tizimlari va mobil qurilmalarning keng tarqalishi natijasida operatsion xotiradan samarali foydalanish masalasi tobora dolzarb tus olmoqda. Global miqyosda server va bulutli infratuzilmalarda xotira boshqaruvi optimallashtirish bozorining hajmi 2023-yilda 12.8 milliard dollarni tashkil etib, yillik o'rtacha 14.5% o'sish prognozi bilan 2028-yilga kelib 25 milliard dollarga yetishi kutilmoqda [1]. O'zbekistonda esa raqamlashtirish dasturlari doirasida davlat organlarining axborot tizimlarida va telekommunikatsiya sohasida operativ xotiraga bo'lgan talab so'nggi besh yilda 300% dan ziyodga oshgan [2]. Bu o'sish, xususan, elektron hukumat xizmatlarining rivojlanishi va sun'iy intellektga asoslangan ilovalarning ko'payishi bilan bog'liq bo'lib, xotira resurslaridan samarasiz foydalanish natijasida yuzaga keladigan xotira fragmentatsiyasi muammosini hal qilishning iqtisodiy va texnologik ahamiyatini oshirmoqda [3]. Xotira fragmentatsiyasi, ya'ni xotira bo'laklarining bo'sh holatda mavjud bo'lsa-da, katta bo'laklarga birlashtirilmagani uchun talab qilingan o'lchamdagi butun bo'sh joy topilmaydigan holat, tizim unumdorligini sezilarli darajada pasaytirishi va ilovalarning barqaror ishlashiga to'sqinlik qilishi mumkin. Ushbu muammo, ayniqsa, yuqori yuklamali serverlar, ko'p vazifali operatsion tizimlar va cheklangan resurslarga ega mobil qurilmalarda tez-tez uchraydi. Ichki va tashqi fragmentatsiya tizimlarning xotira sig'imini samarali ishlatishiga to'sqinlik qilib, dasturlarning ishlash muddatini uzaytiradi va umumiy tizim resurslaridan foydalanish samaradorligini pasaytiradi [4]. Ushbu holat, mavjud xotira resurslarini maksimal darajada optimallashtirish va kelajakdagi texnologik ehtiyojlarga moslashish uchun innovatsion yechimlarni talab qiladi. Xotira fragmentatsiyasi muammosining nazariy va amaliy jihatlari jahon miqyosidagi ko'plab olimlar tomonidan chuqur o'rganilgan. Donald Knuth [5] o'zining "The Art of Computer Programming" asarida xotira boshqaruvi algoritmlari va fragmentatsiya turlarini batafsil tahlil qilib, uning tizim unumdorligiga ta'sirini ko'rsatgan. P.J. Denning [6] virtual xotira tushunchasini rivojlantirib, Paging va Segmentatsiya kabi mexanizmlarning fragmentatsiyani kamaytirishdagi rolini yoritgan. J.L. Peterson va A. Silberschatz [7] operatsion tizimlar bo'yicha klassik darsliklarida xotira ajratish strategiyalarini, juml ...