KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida energetika sektori iqtisodiyotning lokomotivi hisoblanib, uning barqaror rivojlanishi mamlakatning umumiy iqtisodiy o‘sish sur’atlarini belgilab beradi. So‘nggi yillarda elektr energiyasi iste’moli sezilarli darajada oshgan, xususan, 2023-yilda iste’mol hajmi 78,5 milliard kVt/soatni tashkil etib, 2017-yilga nisbatan qariyb 25% ga o‘sganligi qayd etildi [1]. Tabiiy gazga bo‘lgan talab ham yildan yilga ortib bormoqda, 2023-yilda respublika bo‘yicha gaz iste’moli 52,2 milliard kub metrni tashkil etgan, bu ham aholi va sanoatning energiya resurslariga bo‘lgan ehtiyojining o‘sib borayotganini ko‘rsatadi [2]. Bu o‘sish shaharsozlik, sanoatlashish va aholi sonining ko‘payishi bilan bevosita bog‘liq. Energetika tarmog‘ini modernizatsiya qilish va uning samaradorligini oshirish O‘zbekistonning 2030-yilgacha bo‘lgan rivojlanish strategiyasining ustuvor yo‘nalishlaridan biri bo‘lib, bunda gaz va elektr tarmoqlarini solishtirma tahlil qilish hamda ularni optimallashtirish katta ahamiyat kasb etadi [3]. Ushbu tadqiqot energetika sohasidagi davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlariga mos keladi va energiya xavfsizligini ta’minlash, energiya samaradorligini oshirish hamda tarmoqlarning barqaror faoliyatini ta’minlashga qaratilgan amaliy yechimlarni taklif etadi. Hududiy gaz va elektr tarmoqlarini solishtirish mavzusi, ayniqsa, energetika samaradorligi va barqarorlikni ta’minlash sharoitida g‘oyat dolzarbdir. Energiya resurslarini optimallashtirish, yo‘qotishlar darajasini kamaytirish va iste’molchilarga uzluksiz energiya yetkazib berish zamonaviy iqtisodiyotning asosiy talablaridan biridir. O‘zbekiston Energetika vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, elektr energiyasi tarmoqlaridagi texnik yo‘qotishlar o‘rtacha 12-14% ni tashkil etadi, gaz tarmoqlarida esa bu ko‘rsatkich 8-10% atrofida bo‘lib, bu xalqaro standartlardan yuqoridir [5]. Bu yo‘qotishlar mamlakat iqtisodiyotiga har yili milliardlab so‘m zarar keltiradi va tabiiy resurslarning behuda sarflanishiga olib keladi. Mavjud muammolar qatoriga eskirgan infratuzilma, boshqaruv tizimlarining zamonaviy talablarga javob bermasligi, investitsiyalarning yetishmasligi va "Smart Grid" (Aqlli tarmoq) kabi innovatsion texnologiyalarni joriy etishdagi sekinlik kiradi [6]. Shuningdek, tarmoqlarning tabiiy monopoliya sharoitida ishlashi, narx belgilash mexanizmlarining shaffof emasligi hamda iste’molch ...