KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning ta'kidlashicha, "iqtisodiyotimizning jadal rivojlanishini ta'minlash, aholi turmush darajasini oshirishda yalpi talab va yalpi taklif o'rtasidagi muvozanatni saqlash hal qiluvchi ahamiyatga ega" [1]. Xususan, 2023-yilda O'zbekistonning yalpi ichki mahsuloti (YaIM) 6,0% ga o'sdi va qariyb 90 milliard dollarni tashkil etdi [2]. Bu o'sish sur'atlari, bir tomondan, iqtisodiy faollikning oshganini ko'rsatsa-da, boshqa tomondan, inflyatsiya bosimini keltirib chiqarmoqda. O'zbekiston Respublikasi Markaziy banki ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yil yakunida inflyatsiya darajasi 9,2% ni tashkil etdi [3], bu esa aholining xarid qobiliyatiga va ishlab chiqarish xarajatlariga bevosita ta'sir ko'rsatadi. Jahon banki hisobotlarida qayd etilishicha, global miqyosda iste'mol xarajatlarining 1% ga o'zgarishi, rivojlanayotgan mamlakatlarda YaIMning o'rtacha 0,5% ga o'zgarishiga olib keladi [4]. Bu raqamlar yalpi talab va yalpi taklifning nafaqat milliy, balki global iqtisodiy jarayonlardagi muhim rolini yaqqol ko'rsatadi. Mazkur tadqiqot mavzusi bugungi kunda ayniqsa dolzarb bo'lib, bir qator hal etilmagan muammolar mavjudligi bilan izohlanadi. Jahon iqtisodiyotidagi beqarorlik, global ta'minot zanjirlaridagi uzilishlar, energiya narxlarining o'zgaruvchanligi va geosiyosiy keskinliklar yalpi talab va taklif dinamikasiga sezilarli ta'sir ko'rsatmoqda [5]. O'zbekiston sharoitida iqtisodiyotni modernizatsiya qilish, xorijiy investitsiyalarni jalb etish va raqobatbardoshlikni oshirish strategiyalari doirasida bu makroiqtisodiy ko'rsatkichlarning o'zaro aloqasini chuqur tushunish zarur. Hozirgi kunda iqtisodiyotda yalpi talabning yetarli darajada rag'batlantirilmasligi yoki, aksincha, ortiqcha pul massasi tufayli inflyatsion bosimning kuchayishi xavfi mavjud. Shuningdek, mahalliy ishlab chiqarish salohiyatini to'liq ishga solish, innovatsiyalarni joriy etish va energiya samaradorligini oshirish orqali yalpi taklifni barqaror o'sishini ta'minlash muhim vazifa hisoblanadi. Shu nuqtai nazardan, ushbu jarayonlarni ilmiy asosda tahlil qilish, ularning hajmiga ta'sir etuvchi omillarni aniqlash va samarali boshqaruv strategiyalarini ishlab chiqish iqtisodiy barqarorlikni ta'minlash uchun zarurdir. Mavzuning o'rganilganlik darajasi bo'yicha jahon iqtisodiyot nazariyasida keng qamrovli tadqiqotlar olib borilgan. Jon Meynard Key ...