KURS ISHI

KIRISH Jahon toʻqimachilik sanoatining global bozordagi hajmi 2023-yilda 1,1 trillion dollarni tashkil etib, 2030-yilga borib 1,9 trillion dollarga yetishi prognoz qilinmoqda [1]. Bu oʻsish surʼatlari ishlab chiqarish, logistika va xalqaro savdo zanjirlarida yangi risklarni keltirib chiqarmoqda. Oʻzbekiston yengil sanoati ham jadal rivojlanib, 2023-yilda eksport hajmi 3,5 milliard dollardan oshdi [2], bu esa mamlakat yalpi ichki mahsulotining qariyb 7% ini tashkil etadi [3]. Biroq, global iqtisodiy beqarorlik, xomashyo narxlarining oʻzgaruvchanligi, valyuta kurslarining tebranishlari, raqobatning kuchayishi va logistika uzilishlari kabi omillar yengil sanoat korxonalarining barqaror faoliyatiga jiddiy tahdid solmoqda. Masalan, 2022-yilda xalqaro transport xarajatlarining oʻrtacha 25% ga oshishi [4] Oʻzbekiston eksportyorlari uchun qoʻshimcha xarajatlarni yuzaga keltirgan. Bu esa, oʻz navbatida, yengil sanoat korxonalarida iqtisodiy risklarni samarali boshqarish mexanizmlarini ishlab chiqish va joriy etishni dolzarb vazifaga aylantiradi. Hozirgi sharoitda yengil sanoat korxonalari nafaqat ichki, balki tashqi omillardan kelib chiqadigan murakkab risklarga duch kelmoqdalar. Xususan, Oʻzbekistonning jahon bozorlariga integratsiyalashuvi jarayonida valyuta risklari, kredit risklari, operatsion risklar va taʼminot zanjiri risklari kabi omillar korxonalar moliyaviy barqarorligiga salbiy taʼsir koʻrsatishi mumkin. Shuningdek, respublikada yengil sanoatni modernizatsiya qilish, yuqori qoʻshimcha qiymatli mahsulotlar ishlab chiqarish va raqobatbardoshlikni oshirish strategiyalari doirasida innovatsion risklarni boshqarish ham muhim ahamiyat kasb etadi. Mavjud boshqaruv tizimlarining zamonaviy talablarga javob bermasligi, risklarni aniqlash va baholashda ilmiy asoslangan metodologiyalarning yetishmasligi, shuningdek, risklarni minimallashtirish boʻyicha kompleks yechimlarning joriy etilmaganligi yengil sanoat korxonalarining iqtisodiy samaradorligini pasaytiruvchi omil boʻlib qolmoqda. Shu bois, ushbu mavzu yengil sanoat korxonalarining barqaror rivojlanishini taʼminlash, ularning iqtisodiy xavfsizligini mustahkamlash va raqobatbardoshligini oshirish uchun zarur boʻlgan samarali mexanizmlarni shakllantirish nuqtai nazaridan gʻoyat dolzarbdir. Iqtisodiy risklarni boshqarish nazariyasi va amaliyoti jahon miqyosida koʻplab olimlar tomonidan chuqur oʻrganilgan. Xususan, ...