KURS ISHI

KIRISH Jahon global logistika bozori hajmi 2023-yilda 10,7 trillion AQSH dollarini tashkil etgan bo'lib, bu ko'rsatkichning yillik o'rtacha o'sish sur'ati (CAGR) 2024-yildan 2030-yilgacha 6,1% atrofida bo'lishi kutilmoqda [1]. Bu o'sish, ayniqsa, murakkab ta'minot zanjirlari va intermodal tashishlar sonining ortishi bilan bog'liq. O'zbekistonning transport va logistika sohasida ham sezilarli o'zgarishlar kuzatilmoqda; 2023-yilda mamlakatning transport xizmatlari eksporti hajmi 1,2 milliard dollardan oshdi [2], umumiy logistika salohiyati ko'rsatkichi (LPI) bo'yicha esa 160 ta davlat orasida 73-o'rinni egalladi [3]. Mamlakatning geografik joylashuvi, "O'rta koridor" tashabbuslari va yangi infratuzilma loyihalari (masalan, temir yo'l tarmoqlarining kengaytirilishi) yuk terminallarining strategik ahamiyatini yanada oshirmoqda. Bu terminallar nafaqat yuklarni qayta ishlash nuqtasi, balki turli transport turlari o'rtasida samarali o'zaro aloqa o'rnatish uchun muhim markaz vazifasini ham bajaradi. Biroq, transport turlarini muvofiqlashtirishda mavjud bo'lgan tizimli kamchiliklar va operatsion uzilishlar, xususan, yuklarni qabul qilish, saqlash va jo'natish jarayonlarida, yuklarning kechikishiga, qo'shimcha xarajatlarga va umumiy samaradorlikning pasayishiga olib kelmoqda. Ushbu mavzu, ayniqsa, O'zbekistonning Markaziy Osiyodagi tranzit salohiyatini to'liq ro'yobga chiqarish va raqobatbardosh logistika xabiga aylanish yo'lidagi intilishlari nuqtai nazaridan juda dolzarbdir. Hozirgi kunda yuk terminallarida transport turlarini muvofiqlashtirishda yagona, integratsiyalashgan boshqaruv tizimining yetishmasligi, turli transport subyektlari o'rtasida ma'lumot almashinuvi mexanizmlarining samarasizligi, infratuzilma va texnologik imkoniyatlarning nomutanosibligi kabi jiddiy muammolar mavjud. Natijada, har bir transport turi (avtomobil, temir yo'l) o'z operatsiyalarini mustaqil ravishda amalga oshirishi, bu esa umumiy ta'minot zanjirida "tor bo'yin"larni yuzaga keltirishi, kutish vaqtini o'rtacha 10-15% ga oshirishi hamda operatsion xarajatlarni 5-7% gacha ko'tarishi mumkin [5]. Mazkur holat nafaqat logistika kompaniyalari uchun, balki mamlakat iqtisodiyoti uchun ham jiddiy oqibatlarga olib kelishi mumkin, chunki mahsulotlar tannarxi oshadi va xalqaro bozorlarda raqobatbardoshlik pasayadi. Shu bois, yuk terminallarida transport turlarini samarali muvofiqlashtirish mexan ...