KURS ISHI

KIRISH Jahon logistika bozori hajmi 2023-yilda qariyb 9,9 trillion dollarni tashkil etib [1], har yili oʻrtacha 7-8% oʻsish tendensiyasini namoyish etmoqda [2]. Xususan, Oʻzbekistonda transport logistikasi sohasi soʻnggi besh yilda jadal rivojlanib, yuk tashish hajmi 2023-yilda 12% ga oshgan [3], bu esa mamlakatning Markaziy Osiyo transport koridorlaridagi ahamiyatini yanada oshirmoqda. Temir yo‘l orqali yuk tashish hajmi 2022-yilda 85,5 mln tonnani tashkil etib [4], avtomobil transporti orqali yuk aylanmasi 24,7 mlrd tonna-km ga yetgan [5]. Yuk terminallari bu jarayonda asosiy boʻgʻin vazifasini bajarib, transport turlari oʻrtasida yuklarni samarali almashtirish va qayta ishlash imkonini beradi. Biroq, transport turlarining terminallardagi faoliyatini muvofiqlashtirishda mavjud boʻlgan kamchiliklar, jumladan, yetarli darajada raqamlashtirilmagan jarayonlar, infratuzilma cheklovlari va transport turlari oʻrtasidagi oʻzaro hamkorlikning sustligi umumiy logistik zanjir samaradorligiga salbiy taʼsir koʻrsatmoqda [6]. Ushbu muvofiqlashtirish mexanizmlarining takomillashmaganligi global va mintaqaviy raqobat sharoitida Oʻzbekistonning tranzit salohiyatini toʻliq roʻyobga chiqarishga toʻsqinlik qilmoqda. Transport turlari oʻrtasidagi uzluksiz oʻzaro aloqa va maʼlumot almashinuvi yoʻqligi sababli yuk terminallarida kutish vaqtlari uzayib, yuk tashish xarajatlari ortib bormoqda [7]. Misol uchun, yuklarni temir yoʻldan avtomobilga yoki aksincha oʻtkazishdagi samarasiz jarayonlar umumiy tranzit vaqtini 15-20% ga oshirishi mumkin [8]. Raqamlashtirishning past darajasi esa operativ boshqaruvni qiyinlashtirib, xatoliklar ehtimolini oshiradi. Natijada, transport logistikasi jarayonlarida xarajatlarni optimallashtirish, yetkazib berish muddatlarini qisqartirish va xizmat koʻrsatish sifatini oshirish uchun transport turlarini muvofiqlashtirishning yangi yondashuvlari va metodlarini joriy etish dolzarb vazifa hisoblanadi. Mavzuning oʻrganilganlik darajasiga kelsak, xalqaro miqyosda bu borada bir qator fundamental tadqiqotlar olib borilgan. Martin Christopher (2016) oʻzining "Logistics and Supply Chain Management" kitobida supply chain management (SCM) doirasida transport turlarini muvofiqlashtirishning strategik ahamiyatini taʼkidlagan va samarali integratsiya modellari ustida ishlagan [9]. Donald Bowersox va David Closs (2020) "Supply Chain Logistics Management" asarida ...