KURS ISHI

KIRISH Botanika fanining fundamental yoʻnalishlaridan biri boʻlgan oʻsimliklar olamining turli xil vakillarini oʻrganish, ularning tuzilishi, koʻpayishi va ekologik ahamiyatini tahlil qilish insoniyat uchun doimiy dolzarblik kasb etgan. Hozirgi kunda dunyo boʻylab oʻsimlik turlarining 20% ga yaqini yoʻq boʻlib ketish xavfi ostida ekani hisobga olinsa, jumladan, Oʻzbekistonda ham qirqquloqlar va qirqboʻgʻimlarning baʼzi turlari Qizil kitobga kiritilgani [1], yuksak sporali oʻsimliklar kabi nisbatan qadimiy va biologik ahamiyati yuqori guruhlarni oʻrganish yanada muhimroqdir. Yuksak sporali oʻsimliklar yer yuzida hayot evolyutsiyasida muhim bosqichni tashkil etadi, chunki ular suvdagi ajdodlaridan quruqlikdagi yashash sharoitlariga moslashgan birinchi oʻsimliklardir. Bugungi kunda bu guruh vakillarining biotexnologiya, farmakologiya va ekologik restavratsiyadagi salohiyati tobora ortib bormoqda, masalan, baʼzi yoʻsinlar ogʻir metallarni tuproqdan soʻrib olish qobiliyatiga ega boʻlib, ularni bioremediatsiya jarayonlarida qoʻllash imkoniyatlari oʻrganilmoqda [2]. Shuningdek, qirqboʻgʻimlarning baʼzi turlaridan tibbiyotda diuretik va yalligʻlanishga qarshi vositalar sifatida foydalaniladi, bu esa ularning iqtisodiy qiymatini oshiradi [3]. Yuksak sporali oʻsimliklarni chuqur oʻrganish nafaqat ularning biologik xususiyatlarini tushunishga yordam beradi, balki ularning ekosistemadagi oʻrni va inson faoliyati taʼsirida yuzaga kelayotgan oʻzgarishlarga nisbatan chidamliligini baholash imkonini beradi. Global iqlim oʻzgarishlari, urbanizatsiya va tabiiy yashash joylarining buzilishi bu oʻsimliklar uchun jiddiy tahdidlarni keltirib chiqarmoqda. Tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, baʼzi yoʻsin turlari havo ifloslanishining koʻrsatkichi boʻlishi mumkin, chunki ular atmosferadagi zaharli moddalarga yuqori sezuvchanlik koʻrsatadi [4]. Bunday oʻsimliklarning oʻziga xos xususiyatlari, xususan, sporali koʻpayishi, gametofit va sporofit avlodlarining almashinishi, ularning evolyutsion muvaffaqiyatini belgilagan omillardir. Biroq, ularning oʻziga xos morfologik, anatomik va fiziologik moslashish mexanizmlari hamda ekologik rollari toʻliq oʻrganilmagan. Ayniqsa, Oʻzbekiston florasidagi yuksak sporali oʻsimliklarning turlari xilma-xilligi, tarqalishi va ularning muhofazasi boʻyicha ilmiy asoslangan choralar ishlab chiqish zarurati dolzarb muammolardan biridir. Mavzuning oʻrganilgan ...