MUSTAQIL ISH

KIRISH Alisher Navoiy ijodining shoh asarlaridan biri bo'lmish "lison ut-tayr" dostoni nafaqat o'zbek adabiyoti, balki butun Sharq xalqlari ma'naviy merosida alohida mavqega ega bo'lgan falsafiy-didaktik asardir. Ushbu doston azaldan insoniyatni kamolatga chorlovchi, ma'rifat va axloqiy qadriyatlarni tarannum etuvchi bitik sifatida qadrlanib kelinadi. Ayniqsa, global miqyosda g'oyaviy ziddiyatlar kuchayib borayotgan, ma'naviy yo'qotishlar xavfi tobora sezilayotgan bugungi kunda ushbu asarning falsafiy-axloqiy va ma'rifiy ahamiyati yanada ortadi. Navoiy "lison ut-tayr"da murakkab tasavvufiy g'oyalarni, ilohiy ishq va irfoniy bilimlarni qushlar timsolida, ularning Simumrg'a yetishish yo'lidagi sarguzashtlari orqali, mohirona ifodalagan. Bu esa asarning dolzarbligini zamonaviy dunyo kontekstida ham saqlab qoladi. Dostonning ramziy obrazlar tizimi orqali kishilarga ezgulik, mehr-oqibat, o'zlikni anglash, nafsni jilovlash kabi umumbashariy qadriyatlarni singdirishga urinilishi uni har qanday davr va jamiyat uchun qimmatli manbaga aylantiradi. Ramziy obrazlar tilsimi orqali murakkab falsafiy fikrlarning oddiy, tushunarli va ta'sirchan tarzda bayon etilishi asarning nafaqat ilmiy doiralarda, balki keng omma orasida ham o'qilishi va anglanishiga turtki bo'ladi. Shu bois, "lison ut-tayr" dostonidagi hikoyatlarning ramziy obrazlarini tasavvuf va mumtoz poetika asoslariga tayangan holda chuqur o'rganish hozirgi kunda ham badiiy tafakkur, falsafiy-ma'naviy meros hamda adabiyotshunoslik fanlari uchun muhim vazifadir. "lison ut-tayr" dostoni bo'yicha ko'plab tadqiqotlar olib borilganiga qaramay, uning ichki tuzilishi, ayniqsa, hikoyatlaridagi ramziy obrazlarning o'ziga xosligi, ularning tasavvufiy ma'no qatlamlari va mumtoz poetika vositalari orqali ifodalanish mexanizmlari borasida hali ham to'liq qamrovli, tizimli va chuqur tahlillarga ehtiyoj mavjud. Mavjud ilmiy ishlarda ko'pincha dostonning umumiy allegorik mohiyati, hikoyalarning syujet xususiyatlari yoki Navoiyning tasavv ...