MUSTAQIL ISH

KIRISH Mashrab, XVI asrning oxiri – XVII asrning boshlarida yashab ijod etgan buyuk mutasavvuf shoir, o'zining jasoratli, o'tkir so'zi va an'anaviy aqidalarga zid, erkin fikrlari bilan Markaziy Osiyo adabiyoti va ma'naviy tarixida o'chmas iz qoldirgan. Uning ijodi, xususan, qalandariylik tariqatiga mansublik jihatlari, o'z davrining ijtimoiy-siyosiy va ma'naviy muhitiga nisbatan o'ziga xos isyonkorona munosabatini aks ettirishi bilan alohida ahamiyat kasb etadi. Bugungi kunda ham Mashrab shaxsi va uning asarlari atrofida qizg'in ilmiy munozaralar davom etmoqda. Zamonaviy dunyoda globallashuv va madaniyatlararo aloqalarning kuchayishi sharoitida, milliy-ma'naviy merosimizni chuqur o'rganish, uning noyob qirralarini ochib berish va kelgusi avlodlarga yetkazish g'oyat dolzarb vazifadir. Mashrab ijodida qalandariylik tariqati muomalalarining aks etishi masalasi nafaqat uning shaxsiy dunyoqarashini tushunish uchun kalit bo'lib xizmat qiladi, balki islom sivilizatsiyasi, xususan, tasavvuf dunyosidagi turfa xil oqimlarni, ularning ijtimoiy hayot va san'atga ta'sirini anglashda ham muhim ahamiyatga ega. Ushbu tadqiqot orqali biz qalandariylik kabi o'ziga xos tariqatning mohiyatini, uning an'anaviy diniy va ijtimoiy normalarga nisbatan tanqidiy pozitsiyasini, shuningdek, bunday g'oyalarning badiiy ifodasini chuqurroq o'rganish imkoniyatiga ega bo'lamiz. Bu esa, o'z navbatida, o'tmishdagi ma'naviy tajribalarni zamonaviy kontekstda qayta baholash, xususan, fikr erkinligi, shaxsiy e'tiqod va ijodiy o'zini ifoda etish kabi universal qadriyatlarning tarixiy ildizlarini anglashga yordam beradi. Mashrab merosining bu jihatini o'rganish, uning "jinni", "devona" kabi tasvirlari ortidagi chuqur falsafiy va ijtimoiy mazmunni anglashga, shoir shaxsiyatiga nisbatan yuzaki qarashlardan xalos bo'lib, uning murakkab va serqirra dunyosini to'liqroq qamrab olishga xizmat qiladi. Mashrab ijodining turli jihatlari bo'yicha keng ko'lamli tadqiqotlar olib borilgan bo'lsa-da, uning asarlarida qal ...