KURS ISHI

KIRISH Jahon elektron tijorat bozori hajmi 2023-yilda 6,3 trillion dollardan oshib, global iqtisodiyotning ajralmas qismiga aylangan [1]. O‘zbekistonda esa elektron tijoratning ulushi so‘nggi uch yilda sezilarli o‘sishni ko‘rsatib, 2023-yil yakuniga ko‘ra, mamlakat YAIMning 4,5% ga yetdi, bu esa 2020-yildagi 2,1% dan ikki baravardan ko‘proqdir [2]. Ayniqsa, milliy marketpleyslar va mobil platformalarning jadal rivojlanishi bu o‘sish sur'atlarini yanada tezlashtirmoqda. Raqamli iqtisodiyotning rivojlanishi, iste'molchilarning onlayn xarid qilish odatlarining o‘zgarishi, hamda mahalliy biznes sub'ektlarining raqamli kanallarga intilishi mazkur sohaning dolzarbligini ta'kidlaydi. Biroq, milliy platformalarning samaradorligini baholash, ularning xalqaro tajribadan qanchalik farqlanishini tahlil qilish, hamda Uzum, Click va Payme kabi yetakchi platformalarning o‘zaro raqobati va integratsiyasining ushbu ekotizimga ta'sirini chuqurroq o‘rganish bugungi kunning dolzarb vazifalaridan hisoblanadi. Ushbu tadqiqot, milliy marketpleyslar va mobil platformalarning O‘zbekiston iqtisodiyotida tutgan o‘rni va kelajakdagi rivojlanish istiqbollarini aniqlashga qaratilgan. Elektron tijorat va marketpleyslarning samaradorligini o‘rganish sohasida ko‘plab xalqaro olimlar tadqiqotlar olib borganlar. Masalan, Jeffrey Rayport (2019) o‘z ishlari orqali elektron tijoratning biznes strategiyalariga ta'sirini, shu jumladan, mijozlar bilan munosabatlarni boshqarish va onlayn brendingning ahamiyatini ochib bergan [3]. Michael Porter (2021) kompaniyalarning raqamli transformatsiyasi va onlayn platformalar orqali raqobat ustunligini qo‘lga kiritish yo‘llarini tahlil qilgan [4]. Erik Brynjolfsson va Andrew McAfee (2017) esa "Ikkinchi mashina davri" asarlarida raqamli texnologiyalar va sun'iy intellektning iqtisodiyotga umumiy ta'sirini ko‘rib chiqqan bo‘lib, bu zamonaviy marketpleyslarning operatsion samaradorligini tushunish uchun muhim asosdir [5]. Shu bilan birga, V. Kumar (2018) mijozlarning onlayn xaridlardagi xulq-atvorini o‘rganib, konversiya stavkalarini oshirish bo‘yicha samarali strategiyalarni taklif qilgan [6]. O‘zbekistonlik tadqiqotchilardan A. A. Abdug‘afurov (2020) O‘zbekistonda elektron tijoratning rivojlanish tendensiyalarini va huquqiy bazasini o‘rganib, mamlakatning raqamli iqtisodiyotga integratsiyalashuv muammolarini ko‘rsatib o‘tgan [7]. Shuningdek, R. T. Qosimova ( ...