KURS ISHI

KIRISH Jahon oziq-ovqat bozori hajmi 2023-yilda 8,3 trillion AQSh dollariga yetgan bo‘lib, 2028-yilga borib bu ko‘rsatkich 11,2 trillion AQSh dollariga yetishi kutilmoqda [1]. O‘zbekistonda esa qishloq xo‘jaligi yalpi ichki mahsulotning (YaIM) 26,5% ini tashkil etadi va mamlakat aholisining 27,2% ini ish bilan ta’minlaydi [2]. Shu bilan birga, 2023-yilda respublikada qishloq xo‘jaligi mahsulotlari ishlab chiqarish hajmi 4,1% ga o‘sgan bo‘lsa-da [2], oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlash, agrar sektordagi raqobatbardoshlikni oshirish va qishloq joylarida aholi daromadlarini barqaror o‘stirish masalalari dolzarbligini saqlab qolmoqda. Global iqlim o‘zgarishlari, suv resurslarining tanqisligi va jahon bozorlaridagi narx o‘zgarishlari sharoitida agrar munosabatlarni takomillashtirish va agrobiznesni rivojlantirish orqali mamlakatning iqtisodiy barqarorligini mustahkamlash strategik ahamiyat kasb etadi. Ushbu mavzu, ayniqsa hozirgi iqtisodiy sharoitda, oziq-ovqat mahsulotlariga bo‘lgan talabning o‘sib borishi, yer resurslaridan samarali foydalanish zaruriyati va qishloq xo‘jaligida modernizatsiyalashgan agrobiznes yondashuvlarini joriy etishga bo‘lgan ehtiyoj tufayli o‘ta ahamiyatlidir. Hali ham agrar sohada yer munosabatlarida shaffoflikni ta’minlash, fermer xo‘jaliklarini moliyalashtirish mexanizmlarini optimallashtirish, agrar klaasterlar faoliyatini yanada takomillashtirish va zamonaviy texnologiyalarni keng joriy etish orqali qo‘shimcha qiymat zanjirini yaratishda bir qator hal etilmagan muammolar mavjud. Ayniqsa, yerning bozor qiymatini shakllantirish, renta munosabatlarini tartibga solish va qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini eksport salohiyatini oshirish bo‘yicha chuqur tadqiqotlar talab etiladi. Agrar munosabatlar va agrobiznes muammolari jahon miqyosidagi ko‘plab iqtisodchi olimlar tomonidan keng o‘rganilgan. Masalan, Teodor Shultz (Theodore W. Schultz, 1964) qishloq xo‘jaligining an’anaviy rivojlanish nazariyasini ishlab chiqib, qishloq joylarida inson kapitalini investitsiyalash orqali hosildorlikni oshirish mumkinligini ko‘rsatdi [5]. Mixael Porter (Michael Porter, 1985) klaster konsepsiyasini taqdim etib, agrar sohada ham raqobatbardoshlikni oshirishda klaster yondashuvining muhimligini asosladi [6]. Daron Acemoğlu va Jeyms Robinson (Daron Acemoğlu, James A. Robinson, 2012) o‘zlarining "Nega millatlar muvaffaqiyatsizlikka uchraydi" asarlarida yerga e ...