KURS ISHI

KIRISH Global qishloq xoʻjaligi mahsulotlari bozori 2023-yilda 4,2 trillion dollarni tashkil etgan boʻlib, 2030-yilga borib 5,8 trillion dollarga yetishi prognoz qilinmoqda [1]. Bu oʻsish tendensiyasi oziq-ovqat xavfsizligi va qishloq xoʻjaligida innovatsiyalarning ahamiyatini yaqqol koʻrsatadi. Oʻzbekiston Respublikasida qishloq xoʻjaligi yalpi ichki mahsulotning (YIM) 25% dan ortigʻini tashkil etadi va 2023-yilda qishloq xoʻjaligi mahsulotlari hajmi 2022-yilga nisbatan 4,1% ga oʻsgan [2]. Shu bilan birga, Oʻzbekistonda sugʻoriladigan yerlarning 45% dan ortigʻi shoʻrlangan yoki shoʻrlanish xavfi ostida boʻlib, suv resurslarining cheklanganligi va ularni samarali boshqarish zarurati dolzarb muammolardan biridir [3]. Mazkur sharoitda agrodronlar yaratish va ularni qishloq xoʻjaligida ishlatish nazariyasini chuqur oʻrganish va amaliyotga joriy etish orqali hosildorlikni 15-20% ga oshirish, pestitsid va oʻgʻit sarfini 10-25% ga kamaytirish imkoniyatlari mavjud boʻlib, bu iqtisodiy samaradorlikni oshirish va ekologik barqarorlikni taʼminlashda muhim rol oʻynaydi [4]. Bugungi kunda qishloq xoʻjaligi sohasida resurslarni tejash, hosildorlikni oshirish va mehnat samaradorligini taʼminlash dolzarb muammolar sirasiga kiradi. Anʼanaviy qishloq xoʻjaligi usullari suv, oʻgʻit va pestitsidlardan samarasiz foydalanishga olib kelmoqda, bu esa atrof-muhitga salbiy taʼsir koʻrsatish bilan birga, iqtisodiy yoʻqotishlarga ham sabab boʻlmoqda. Masalan, notoʻgʻri sugʻorish texnologiyalari tufayli Oʻzbekistonda har yili 30% gacha suv yoʻqotiladi [5]. Agrodronlar, oʻrnatilgan sensor texnologiyalari va aqlli tizimlar yordamida aniqlikdagi dehqonchilik tamoyillarini joriy etish orqali bu muammolarni hal etish, ekinlarni monitoring qilish, kasalliklarni dastlabki bosqichlarda aniqlash va resurslarni maqsadli taqsimlash imkoniyatini yaratadi. Shu bilan birga, agrodronlarni yaratish va ishlatish nazariyasining toʻliq tadqiq etilmaganligi, mahalliy sharoitlarga moslashuv mexanizmlarining yetarli darajada ishlab chiqilmaganligi ushbu sohada ilmiy izlanishlar olib borish zaruratini keltirib chiqarmoqda. Agrodronlarni yaratish va ishlatish nazariyasi sohasida xalqaro miqyosda koʻplab tadqiqotlar olib borilgan. Masalan, X. V. Chang (2018) oʻz tadqiqotida uchuvchisiz uchish apparatlari (UUA) yordamida multispektral tasvirlash texnologiyalari orqali ekinlarning sogʻligʻini baholash modella ...