KURS ISHI

KIRISH 2023-yilda O‘zbekiston agrosanoat majmuasining yalpi ichki mahsulotdagi ulushi 25%ni tashkil etib, 2,5 milliondan ortiq aholi bandligini ta’minladi [1]. So‘nggi besh yilda qishloq xo‘jaligi mahsulotlari ishlab chiqarish hajmi o‘rtacha 6%ga o‘sib, 2023-yilda 400 trillion so‘mga yaqinlashdi [2]. Shu bilan birga, agrosanoatni rivojlantirish va qo‘llab-quvvatlash davlat maqsadli jamg‘armasi (keyingi o‘rinlarda Jamg‘arma) orqali so‘nggi uch yilda 10 trillion so‘mdan ziyod mablag‘ yo‘naltirildi [3]. Biroq, Jamg‘arma mablag‘laridan foydalanish samaradorligini baholash bo‘yicha tizimli va kompleks tadqiqotlar yetarli emas, ayniqsa moliyaviy barqarorlik, investitsion loyihalarning rentabelligi va ijtimoiy-iqtisodiy ta’sirini aniqlashda qator kamchiliklar mavjud. Jahon oziq-ovqat bozori 2023-yilda 9 trillion AQSH dollarini tashkil etib, 2030-yilga borib 14 trillion AQSH dollariga yetishi kutilmoqda [4], bu esa O‘zbekiston agrosanoatining eksport salohiyatini oshirish uchun katta imkoniyatlar yaratadi. Shu bois, Jamg‘arma mablag‘laridan foydalanish samaradorligini oshirish O‘zbekiston iqtisodiy barqarorligi va oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlashda hal qiluvchi ahamiyatga ega. Agrosanoatni rivojlantirish va qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha davlat maqsadli jamg‘armasi mablag‘laridan samarali foydalanish strategik ahamiyat kasb etadi, chunki bu soha mamlakat iqtisodiyotining lokomotivi hisoblanadi. Jamg‘arma mablag‘lari agrosanoatni modernizatsiya qilish, qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini qayta ishlash darajasini oshirish, eksport salohiyatini kengaytirish va qishloq aholisi daromadlarini ko‘paytirishga xizmat qilishi lozim. Biroq, amaliyotda mablag‘larni taqsimlashda shaffoflik yetishmasligi, loyihalarni baholash mezonlarining noaniqligi, berilgan subsidiyalarning haqiqiy ta’siri bo‘yicha chuqur tahlillarning yo‘qligi kabi muammolar kuzatilmoqda. Ushbu kurs ishi Jamg‘arma mablag‘laridan foydalanish samaradorligini ob’ektiv baholash, mavjud xatarlarni aniqlash va agrosanoatni qo‘llab-quvvatlash tizimini takomillashtirish bo‘yicha ilmiy asoslangan tavsiyalar ishlab chiqishga qaratilgan bo‘lib, bu nafaqat iqtisodiy, balki ijtimoiy barqarorlikni ta’minlashda ham muhim rol o‘ynaydi. Agrosanoatni davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash nazariyalari va amaliyotlari ko‘plab xorijiy olimlar tomonidan chuqur o‘rganilgan. Masalan, J. Stiglitz (2000) o‘z tadqiqotlarida davlat aralas ...