KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekistonda 2023-yilda davlat maqsadli jamg‘armalari umumiy xarajatlari qariyb 36 trillion so‘mni tashkil etib, bu umumiy byudjet xarajatlarining 11,5% ga yaqinini tashkil etdi [1]. Bu jamg‘armalar, xususan Pensiya jamg‘armasi, Bandlikka ko‘maklashish davlat jamg‘armasi va O‘zbekiston Respublikasi Tiklanish va taraqqiyot jamg‘armasi, mamlakat ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishida muhim rol o‘ynamoqda. Misol uchun, Pensiya jamg‘armasining 2023-yilgi daromadlari 35 trillion so‘mdan oshib, respublika aholisining deyarli to‘rtdan bir qismi bo‘lgan 4 milliondan ortiq nafaqaxo‘rning moddiy taʼminotini taʼminladi [2]. Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi Tiklanish va taraqqiyot jamg‘armasining 2023-yil yakuniga ko‘ra aktivlari 28 milliard AQSh dollaridan oshib, strategik investitsiya loyihalarini moliyalashtirishda muhim manba bo‘lib xizmat qilmoqda [3]. Bu ko‘rsatkichlar davlat maqsadli jamg‘armalari nafaqat miqyos jihatidan, balki ijtimoiy-iqtisodiy barqarorlikni taʼminlashdagi funksional ahamiyati jihatidan ham muhim ekanligini ko‘rsatadi. Ushbu jamg‘armalarning samaradorligi to‘g‘ridan-to‘g‘ri aholi farovonligi, infratuzilma rivojlanishi va davlatning moliyaviy barqarorligiga taʼsir qiladi. Hozirgi globallashuv va iqtisodiy o‘zgarishlar sharoitida davlat maqsadli jamg‘armalari faoliyati samaradorligini oshirish masalasi yanada dolzarb tus olmoqda. Aksariyat jamg‘armalarda resurslardan foydalanishda shaffoflik va hisobdorlik yetishmovchiligi, moliyaviy intizomning baʼzan sustligi, moliyaviy risklarni boshqarish mexanizmlarining takomillashmaganligi kabi tizimli muammolar kuzatiladi [4]. Xususan, baʼzi jamg‘armalarda moliyaviy mablag‘larning aniq belgilangan dasturlar doirasida emas, balki umumiy byudjet xarajatlarini qoplash uchun ishlatilishi holatlari ham uchraydi, bu esa ularning asosiy maqsadlariga erishish samaradorligini pasaytiradi [5]. Shuningdek, ularning investitsion faoliyatida risklarni baholash va diversifikatsiya qilish strategiyalarining yetarli darajada rivojlanmaganligi, yuqori rentabelli, ammo barqarorlikni taʼminlovchi loyihalarga yo‘naltirilganlikning sustligi kuzatiladi. Ushbu muammolar maqsadli jamg‘armalarning iqtisodiy o‘sishga va ijtimoiy himoyaga qo‘shayotgan hissasini to‘liq namoyon etishga to‘sqinlik qilmoqda. Davlat maqsadli jamg‘armalari faoliyatining nazariy asoslari va samaradorligini baholash yo‘nalishida qator xorijiy ol ...