KURS ISHI

KIRISH Xalqaro valyuta fondining 2023-yilgi hisobotiga koʻra, global miqyosdagi suveren boylik fondlarining umumiy aktivlari 11,5 trillion AQSh dollaridan oshib, har yili oʻrtacha 8-10% ga oʻsib bormoqda [1]. Bu fondlar asosan tabiiy resurslardan olingan daromadlar yoki byudjet profitsitlari hisobiga shakllanib, kelajak avlodlar uchun uzoq muddatli barqarorlikni taʼminlashga qaratilgan [2]. Oʻzbekiston Respublikasida davlat maqsadli jamgʻarmalarining shakllanishi va boshqaruvi ham mamlakat iqtisodiy siyosatining muhim yoʻnalishlaridan biri hisoblanadi. Xususan, 2023-yil yakunlari boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi Tiklanish va taraqqiyot jamgʻarmasi aktivlari 27 milliard AQSh dollariga yaqinlashib, davlat byudjeti xarajatlarining taxminan 15% ini tashkil etdi [3]. Ushbu jamgʻarmalar investitsiya loyihalarini moliyalashtirish, ijtimoiy himoyani taʼminlash va iqtisodiy barqarorlikni mustahkamlashda muhim rol oʻynaydi [4]. Biroq, global iqtisodiy oʻzgarishlar, bozor volatilligi va samaradorlikni oshirish zarurati davlat maqsadli jamgʻarmalarini boshqarishda yangi yondashuvlar va mexanizmlarni talab qilmoqda. Bugungi kunda dunyo iqtisodiyotida kuzatilayotgan noaniqliklar, kutilmagan moliyaviy shoklar va tabiiy resurs narxlarining oʻzgaruvchanligi davlat maqsadli jamgʻarmalarini boshqarishda mavjud muammolarni yanada chuqurlashtirmoqda. Aksariyat rivojlanayotgan mamlakatlarda, shu jumladan Oʻzbekistonda ham, bunday jamgʻarmalarning investitsiya strategiyalari, risklarni boshqarish mexanizmlari va shaffoflik darajasini yanada takomillashtirish zarurati mavjud [5]. Mavjud tizimlarda investitsion daromadlilikni oshirish, xatarlarni minimallashtirish va resurslardan samarali foydalanish masalalari dolzarbligicha qolmoqda. Bundan tashqari, hukumatlar oldida turgan ijtimoiy majburiyatlar va uzoq muddatli taraqqiyot maqsadlari davlat maqsadli jamgʻarmalarining strategik boshqaruvini yanada murakkablashtirmoqda, bu esa ushbu sohada chuqur ilmiy tadqiqotlar oʻtkazishni taqozo etadi. Davlat maqsadli jamgʻarmalarining boshqaruvi boʻyicha nazariy va amaliy masalalar jahon miqyosida koʻplab olimlar tomonidan tadqiq etilgan. Masalan, Andrew Rozanov (2005) oʻz ishlarida suveren boylik fondlarining shakllanishi va evolyutsiyasi, shuningdek, ularning institutsional tashkil etilishi tamoyillarini oʻrgangan va ularning uzoq muddatli investitsiya strategiyalarini tahlil qilgan [6] ...