KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda aholining nominal umumiy daromadlari 582,3 trillion so‘mni tashkil etgan bo‘lib, bu 2022-yilga nisbatan 20,4% ga o‘sganligini ko‘rsatadi [1]. Ayni paytda, real daromadlar o'sishi inflyatsiya (2023-yilda 9,8% [2]) hisobga olingan holda 9,7% ni tashkil etgan [1]. Jahon bankining "O'zbekistonda kambag'allikni qisqartirish siyosati tahlili" hisobotida ta'kidlanishicha, 2021-yilda mamlakatda kambag'allik darajasi 17% ni tashkil etgan bo'lib, bu 2023-yilga kelib 14,3% gacha pasaygani kuzatiladi [3]. Global miqyosda esa, Birlashgan Millatlar Tashkilotining 2023-yilgi hisobotiga ko'ra, dunyo aholisining qariyb 9,2% i yoki 730 million kishi qashshoqlik chegarasida yashamoqda, bu esa daromadlar taqsimotidagi tengsizlikning global muammo ekanligini anglatadi [4]. Ushbu statistik ko'rsatkichlar aholi daromadlari dinamikasi va taqsimoti, ularning barqaror o'sishi nafaqat O'zbekiston, balki butun dunyo uchun iqtisodiy va ijtimoiy taraqqiyotning asosiy omillaridan biri ekanligini yaqqol ko'rsatadi. Aholi daromadlari masalasi bugungi kunda iqtisodiyot nazariyasida markaziy o'rinni egallaydi, chunki u iqtisodiy o'sish, iste'mol qobiliyati, ijtimoiy barqarorlik va umumiy turmush darajasini belgilab beruvchi asosiy omildir. Mavjud iqtisodiy sharoitlar, xususan, jahon iqtisodiyotidagi beqarorlik, inflyatsion jarayonlar, ish o'rinlari yaratishdagi muammolar va raqamli iqtisodiyotning rivojlanishi daromadlar shakllanishiga yangi chaqiriqlar qo'ymoqda. Shu bilan birga, daromadlar tengsizligi muammosi ko'plab mamlakatlarda, shu jumladan O'zbekistonda ham dolzarb bo'lib qolmoqda, bu esa aholining ijtimoiy qatlamlari o'rtasidagi farqni chuqurlashtirishi va ijtimoiy keskinlikni oshirishi mumkin. Ushbu muammolarni hal etish, daromadlarning barqaror o'sishini ta'minlash, ularning taqsimotini optimallashtirish va xavfsiz manbalarini shakllantirish bo'yicha ilmiy asoslangan yondashuvlar va amaliy tavsiyalar ishlab chiqish bugungi kunning eng muhim vazifalaridan hisoblanadi. Aholi daromadlari nazariyasi bo‘yicha dunyo miqyosida ko‘plab nufuzli olimlar tadqiqot olib borgan. Masalan, J.M. Keynes (1936) o‘zining “Ish bilan bandlik, foiz va pulning umumiy nazariyasi” asarida daromadlar shakllanishi va iste’molga ta’sirini makroiqtisodiy nuqtai nazardan tahlil qilib, samarali talab kontseptsiyasini asosladi ...