KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda aholi jon boshiga nominal umumiy daromadlar 19,4 mln so‘mni tashkil etgan bo‘lib, bu 2022-yilga nisbatan 15,6% ga ko‘pdir [1]. Shuningdek, 2023-yilda mamlakat yalpi ichki mahsulotining qariyb 60% dan ortig‘i aholi daromadlari hissasiga to‘g‘ri kelgan, bu esa iqtisodiyotning asosiy harakatlantiruvchi kuchlaridan biri ekanligini ko‘rsatadi [2]. Birlashgan Millatlar Tashkilotining Taraqqiyot Dasturi (UNDP) hisobotlariga ko‘ra, daromadlar taqsimotidagi tengsizlikni aks ettiruvchi Gini indeksi O‘zbekistonda nisbatan past darajada (0.26) saqlanib qolayotgan bo‘lsada, aholining turli qatlamlari o‘rtasidagi daromad farqlari, ayniqsa, hududlar kesimida sezilarli bo‘lib qolmoqda [3]. Xususan, Toshkent shahrida o‘rtacha daromad respublika o‘rtachasidan 1.5 barobar yuqori bo‘lgan bir paytda, Qoraqalpog‘iston Respublikasi va Surxondaryo viloyatida bu ko‘rsatkich o‘rtachadan pastdir [1]. Bu holat, aholi daromadlarining tarkibiy tuzilishi va ularning shakllanish mexanizmlarini chuqur tahlil qilish hamda mintaqaviy farqlarni kamaytirish bo‘yicha samarali siyosat ishlab chiqish zaruriyatini yuzaga keltiradi. Bugungi kunda jahon iqtisodiyotida kuzatilayotgan global inflyatsiya bosimlari, energiya resurslari narxlarining o‘zgaruvchanligi va geosiyosiy keskinliklar aholi daromadlariga bevosita ta’sir ko‘rsatmoqda. O‘zbekistonda esa valyuta kursining barqarorligi va narxlar darajasini saqlash bo‘yicha amalga oshirilayotgan choralarga qaramay, aholining sotib olish qobiliyatini oshirish va daromad manbalarini diversifikatsiya qilish masalasi dolzarb muammo bo‘lib qolmoqda [4]. Ayniqsa, mehnat daromadlari, tadbirkorlik faoliyatidan olinadigan daromadlar va transfer to‘lovlarining nisbatini optimallashtirish, qishloq joylarda norasmiy sektorda band bo‘lgan aholi daromadlarini legallashtirish hamda ijtimoiy himoya tizimini takomillashtirish zaruriyati mavjud. Shuningdek, aholi daromadlarining tarkibiy tuzilmasi, uning iqtisodiy o‘sishga ta’siri va ushbu jarayonlarni maqbul tarzda boshqarish uchun yangi nazariy yondashuvlar va amaliy tavsiyalar ishlab chiqish lozim. Mazkur tadqiqot ushbu muammolarni hal etishga qaratilgan bo‘lib, aholining daromadlari va ularning tarkibiy tuzilishi tahlili orqali barqaror iqtisodiy rivojlanishni ta’minlashga hissa qo‘shishni maqsad qilgan. Aholining daromadlari v ...