KURS ISHI

KIRISH Davlat byudjeti har qanday suveren davlatning iqtisodiy siyosatini amalga oshirishda muhim vosita bo'lib xizmat qiladi. U davlatning funksiyalarini bajarish, ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishni ta'minlash, aholining farovonligini oshirish hamda xalqaro maydonda o'z o'rnini mustahkamlash uchun zarur bo'lgan moliyaviy resurslarni jamlash va taqsimlashning asosiy mexanizmi hisoblanadi. O'zbekiston Respublikasining mustaqilligi yillarida bozor iqtisodiyotiga o'tish sharoitida davlat byudjetining tuzilishi, shakllanish tamoyillari va ijro etish mexanizmlari tubdan o'zgardi. Xususan, O'zbekiston Respublikasining "Byudjet kodeksi" [14] byudjet jarayonini tartibga soluvchi asosiy normativ-huquqiy hujjat sifatida davlat moliyasini boshqarish tizimida muhim o'rin tutadi. Davlat byudjeti siyosati makroiqtisodiy barqarorlikni ta'minlash, iqtisodiy o'sishni rag'batlantirish va aholi turmush darajasini yaxshilashda hal qiluvchi rol o'ynaydi. Hozirgi sharoitda global iqtisodiy o'zgarishlar, mintaqaviy muammolar va ichki ijtimoiy-iqtisodiy islohotlar sharoitida davlat byudjetining samaradorligini oshirish masalasi dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Xususan, resurslar cheklanganligi, davlat oldidagi ijtimoiy majburiyatlar ko'lamining kengayishi hamda investitsion loyihalarni moliyalashtirish zarurati davlat byudjetini shakllantirish va ijro etishda yanada puxta yondashuvlarni talab qiladi. Byudjet taqchilligining oldini olish, byudjet daromadlari bazasini kengaytirish, xarajatlarning samaradorligini oshirish va davlat qarzini boshqarish kabi muammolar hal etilishi lozim bo'lgan asosiy yo'nalishlardir. Shu nuqtai nazardan, davlat byudjetining mohiyatini chuqur o'rganish, uning shakllanishi va ijrosi tahlili asosida takomillashtirish yo'nalishlarini ishlab chiqish iqtisodiy siyosatning ustuvor vazifalaridan hisoblanadi. Davlat byudjeti masalasi iqtisodiyot fanida doimiy tadqiqotlar obyekti bo'lib kelgan. Xorijiy olimlardan R.A. Musgrave va P.B. Musgrave davlat moliyasining nazariy va amaliy jihatlarini, jumladan byudjetning funksiyalari va uning iqtisodiyotdagi rolini keng tahlil qilganlar [10]. J.E. Stiglitz o'zining asarlarida davlat sektorining iqtisodiyotdagi o'rni, byudjetning taqsimlash va barqarorlashtirish funksiyalariga alohida e'tibor qaratgan [18]. A.J. Auerbach fiskal siyosat va byudjetning makroiqtisodiy ta'sirlarini o'rgangan [6]. A.S. Bulatov jahon iqtisodiyo ...