KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasida so'nggi yillarda raqamli iqtisodiyotning jadal rivojlanishi va "Big Data" texnologiyalariga investitsiyalar hajmining ortishi analitik modellashtirishning ahamiyatini keskin oshirdi. Xususan, 2023-yilda O'zbekistonning axborot texnologiyalari sohasi hajmi qariyb 2,5 milliard AQSh dollarini tashkil etdi, bu esa 2022-yilga nisbatan 25% o'sishni ko'rsatdi [1]. Bu o'sish tendensiyasi shuni ko'rsatadiki, biznes jarayonlari, moliya va ishlab chiqarishda qaror qabul qilish uchun tobora murakkabroq matematik modellar talab qilinmoqda. Global miqyosda esa, analitik dasturiy ta'minot bozorining hajmi 2023-yilda 45 milliard dollarga yetgan va 2030-yilga borib 100 milliard dollardan oshishi kutilmoqda, bu yillik o'rtacha 12% dan yuqori o'sish sur'atidir [2]. Ushbu statistik ma'lumotlar analitik modellarning nafaqat nazariy ahamiyatini, balki iqtisodiy samaradorlikni oshirish va raqobatbardoshlikni ta'minlashdagi amaliy zarurligini ham yaqqol namoyish etadi. Mamlakatimizda investitsiya loyihalarini baholashda NPV va IRR kabi moliyaviy ko'rsatkichlar tahlilini optimallashtirish, shuningdek, davlat boshqaruvi va ijtimoiy sohada samaradorlikni oshirish uchun ham matematik modellar va tahlil usullarining chuqur o'zlashtirilishi zarurdir. Bugungi kunda "Big Data" massivlari bilan ishlash, sun'iy intellekt va mashinani o'rganish kabi zamonaviy texnologiyalarning joriy etilishi analitik modellarga bo'lgan talabni yanada kuchaytirmoqda. Biroq, ko'plab tashkilotlar murakkab tizimlarning xatti-harakatini prognoz qilishda, ayniqsa noaniqlik va tasodifiy omillar mavjud bo'lganda, sezilarli qiyinchiliklarga duch kelmoqda. Masalan, moliyaviy bozorlarda risklarni baholash, ishlab chiqarish jarayonlarida samaradorlikni optimallashtirish yoki logistika zanjirlarida yetkazib berish vaqtlarini aniq belgilash uchun ketma-ketlik va funksiya limitlari tushunchalariga asoslangan matematik modellarning chuqur tahlili talab etiladi. Hozirda mavjud analitik modellarning aksariyati stoxastik jarayonlar va murakkab funksional bog'liqliklarni to'liq aks ettira olmaydi, bu esa qabul qilinadigan qarorlarning sifati va samaradorligini pasaytiradi. Shu sababli, matematik tahlilning fundamental elementlari, xususan, ketma-ketlik va funksiya limitlari tushunchalarini amaliy muammolarni yechishga tatbiq etish usullarini chuqur o'rganish, zamonaviy analitik modellarni tak ...