KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekiston Respublikasida taʼlim tizimini isloh qilish va xalqaro standartlarga moslashtirish borasidagi saʼy-harakatlar natijasida, xususan, maktab bitiruvchilarining PISA (Programme for International Student Assessment) testlarida ko‘rsatkichlarini oshirish muhim vazifalardan biri hisoblanadi. O‘zbekiston o‘quvchilari PISA-2022 natijalariga ko‘ra, matematika bo‘yicha o‘rtacha 364 ballni qayd etgan bo‘lib, bu OECD mamlakatlari o‘rtachasi (472 ball) dan sezilarli darajada pastdir [1]. Bu holat, o‘quvchilarning masalalarni yechishda ijodiy va mantiqiy fikrlash ko‘nikmalarini, xususan, evristik faoliyatini rivojlantirish zaruratini ko‘rsatadi. Ushbu ko‘rsatkichlarni yaxshilash, o‘quvchilarning muammoli vaziyatlarni tahlil qilish, yechim gipotezalarini ilgari surish va xulosalar chiqarish qobiliyatini tizimli ravishda shakllantirish orqali erishish mumkin. Mamlakatimizda ta’lim sohasiga yo‘naltirilayotgan investitsiyalar hajmi 2023-yilda yalpi ichki mahsulotning taxminan 6,8% ni tashkil etdi [2], bu esa o‘quv jarayoniga innovatsion metodlarni joriy etish uchun keng imkoniyatlar yaratadi. Bugungi globallashuv va axborot asrida, shunchaki bilimlar to‘plami emas, balki ularni amalda qo‘llay olish, nostandart vaziyatlarda to‘g‘ri yechim topa bilish, ya’ni kreativ va evristik fikrlash qobiliyati ustuvor ahamiyat kasb etmoqda. Anʼanaviy oʻqitish usullari koʻpincha oʻquvchilarni tayyor bilimlarni egallashga yoʻnaltiradi, bu esa ularning muammolarni mustaqil hal qilish koʻnikmalarini cheklaydi. Matematik masalalarni yechishda evristik faoliyatni shakllantirish, o‘quvchilarda nafaqat matematik bilimlar, balki ijodkorlik, mantiqiy fikrlash, tashabbuskorlik va izlanuvchanlik kabi sifatlarni ham rivojlantiradi. Bu esa kelajakda fan, texnologiya, muhandislik va matematika (STEM) sohalarida yuqori malakali kadrlarni tayyorlashda fundamental ahamiyatga ega bo‘lib, mamlakatning intellektual salohiyatini oshirishga xizmat qiladi. Mavzuning oʻrganilganlik darajasi xalqaro miqyosda keng qamrovga ega. Jumladan, Jorj Polya (George Pólya, 1945) oʻzining "Qanday hal qilish kerak?" nomli fundamental asarida masalalarni yechishning evristik usullarini tizimlashtirib, toʻrt bosqichli modelni (muammoni tushunish, reja tuzish, rejani amalga oshirish va natijani tekshirish) taklif qildi [3]. Allan Schoenfeld (1985) Polyaning gʻoyalarini rivojlantirib, matematik masalalarni yechi ...