KURS ISHI

KIRISH Atrof-muhitni muhofaza qilish va tabiatdan foydalanish sohasidagi jinoyatlar global miqyosda tobora jiddiy muammoga aylanib bormoqda, chunki bu turdagi jinoyatlar nafaqat ekotizimga, balki inson salomatligi va iqtisodiy barqarorlikka ham bevosita tahdid soladi. Jahon miqyosida ekologik jinoyatchilikning yillik hajmi taxminan 110-281 milliard AQSh dollarini tashkil etib, bu narkotik moddalar savdosi va qurol-yarog‘ savdosidan keyingi to‘rtinchi eng katta jinoyat turi hisoblanadi [1]. Xususan, O‘zbekiston Respublikasida so‘nggi besh yilda ekologik qonunbuzarliklar soni 25% ga oshgan bo‘lib, 2023-yilda 27 mingdan ortiq bunday holat qayd etilgan [2]. Bu jinoyatlar natijasida mamlakat iqtisodiyotiga yetkazilgan moddiy zarar yuzlab milliard so‘mni tashkil etib, tabiatga yetkazilgan qaytarilmas zarar miqdori esa bundan ham yuqori ekanligi taxmin qilinadi [3]. Mazkur raqamlar atrof-muhitni muhofaza qilish va tabiatdan foydalanish jinoyatlariga qarshi kurashishning dolzarbligi va zarurligini yaqqol ko‘rsatib turibdi. Ushbu mavzuning hozirgi kunda alohida ahamiyat kasb etishiga sabab, global iqlim o‘zgarishi, bioxilmaxillikning kamayishi va resurslarning keskin tanqisligi kabi muammolar fonida ekologik jinoyatlarning ko‘lami kengayib, ularning oqibatlari tobora og‘irlashayotganidir. Tabiatdan nooqilona foydalanish va atrof-muhitni ifloslantirish natijasida yuzaga keladigan salbiy oqibatlar, jumladan, yer degradatsiyasi, suv resurslarining ifloslanishi va havo sifati yomonlashuvi aholi salomatligiga jiddiy xavf tug‘dirmoqda [4]. Shunga qaramay, mavjud huquqiy mexanizmlar va amaliyotlar har doim ham ekologik jinoyatlarning oldini olishda, ularni samarali aniqlash va javobgarlikka tortishda yetarli darajada samarali emasligi kuzatilmoqda. Ayniqsa, bunday jinoyatlarning yashirin xarakteri, transchegaraviy ahamiyati va ko‘p hollarda uyushgan jinoyatchilik bilan bog‘liqligi ularga qarshi kurashishni yanada murakkablashtiradi. Shu bois, ushbu sohadagi mavjud nazariy yondashuvlarni chuqur tahlil qilish, amaliy muammolarni aniqlash va ularning yechimlari bo‘yicha aniq tavsiyalar ishlab chiqish bugungi kunning eng muhim vazifalaridan hisoblanadi. Atrof-muhitni muhofaza qilish va tabiatdan foydalanish sohasidagi jinoyatlar masalasi ilmiy adabiyotlarda keng o‘rganilgan bo‘lib, ko‘plab xorijiy va mahalliy olimlar ushbu muammoga e’tibor qaratganlar. Xususan, J. Reider (20 ...