KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat Kodeksida talonchilik uchun javobgarlikni chuqur oʻrganish va tahlil qilish bugungi kunda oʻta dolzarb ahamiyat kasb etadi, chunki bu turdagi jinoyatlar jamiyatda jiddiy ijtimoiy va iqtisodiy xavf tugʻdiradi. Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi maʼlumotlariga koʻra, 2023-yilda mulkka qarshi jinoyatlarning umumiy soni 15,2% ga oshgan boʻlib, shundan talonchilik jinoyatlari salmogʻi 7,8% ni tashkil etdi [1]. Ichki ishlar vazirligi tomonidan e’lon qilingan statistikaga koʻra, ayniqsa, jamoat joylarida sodir etilayotgan talonchilik holatlari soni 2022-yilga nisbatan 5% ga koʻpayganligi kuzatilmoqda, bu esa fuqarolarning mulkiy xavfsizligiga tahdidni kuchaytirmoqda [2]. Ushbu raqamlar talonchilik jinoyatlarining nafaqat miqdoriy oʻsishini, balki ularning ijtimoiy xavflilik darajasi oshib borayotganini ham koʻrsatadi, bu esa ularga qarshi kurashish mexanizmlarini qayta koʻrib chiqish va takomillashtirish zaruratini yuzaga keltiradi. Talonchilik jinoyatlari nafaqat moddiy zarar yetkazadi, balki jamiyatda tartibsizlik, ishonchsizlik va xavfsizlik hissini pasaytiradi. Jinoyat huquqida talonchilik uchun javobgarlikni nazariy va amaliy jihatdan chuqur tahlil qilish, mavjud muammolarni aniqlash va ularni bartaraf etish boʻyicha samarali yechimlarni taklif qilish muhimdir. Mazkur mavzuning dolzarbligi shundaki, jinoyat qonunchiligi doirasida talonchilikning aniq taʼrifi, uning boshqa mulkiy jinoyatlardan farqi, javobgarlikni ogʻirlashtiruvchi holatlar va jazoni individuallashtirish prinsiplari hali toʻliq va mukammal oʻrganilmagan. Shuningdek, xalqaro tajriba tahlili asosida Oʻzbekiston qonunchiligini takomillashtirish imkoniyatlari ham jiddiy ilmiy tadqiqotni talab qiladi, bu esa ushbu kurs ishining zarurligini yanada oshiradi. Talonchilik uchun javobgarlikning nazariy asoslari va amaliyotdagi muammolari jahon miqyosida koʻplab olimlar tomonidan oʻrganilgan. Masalan, E. Sutherland (1939) “Oq yoqali jinoyatchilik” asarida mulkiy jinoyatlarning ijtimoiy sabablarini tahlil qilgan [3]. R. Clarke (1983) vaziyatli jinoyat profilaktikasi nazariyasini ishlab chiqib, talonchilik kabi jinoyatlarning sodir etilishiga taʼsir qiluvchi tashqi omillarni aniqlagan [4]. L. Cohen va M. Felson (1979) “Rutin faoliyat nazariyasi” orqali talonchilik jinoyatlarining sodir boʻlishi uchun qulay sharoitlar va ularning oldini olish mexanizmlarini ...