KURS ISHI

KIRISH O‘zbekistonda 2023-yilda raqamli iqtisodiyotning hajmi 11 trillion so‘mdan oshdi va axborot texnologiyalari sohasida eksport hajmi 340 million dollarga yetdi, bu 2022-yilga nisbatan 150% o‘sishni ko‘rsatadi [1]. Global miqyosda esa, axborotni qayta ishlash texnologiyalari bozori 2024-yilda 4.2 trillion dollarni tashkil etishi va yillik o‘rtacha 9.7% o‘sish sur'ati bilan 2029-yilga borib 6.7 trillion dollarga yetishi prognoz qilinmoqda [2]. Bu ko‘rsatkichlar axborotning turli shakllarini samarali yig‘ish, saqlash, uzatish va qayta ishlash jarayonlarining iqtisodiyotning barcha jabhalari uchun naqadar muhimligini yaqqol ko‘rsatib turibdi. Xususan, diskret va uzluksiz axborotni to‘g‘ri tushunish va ularni dasturlash vositalari yordamida qayta ishlash raqamli transformatsiya jarayonlarining asosi bo‘lib xizmat qiladi. Bugungi kunda axborot tizimlarining murakkablashuvi va axborot hajmining eksponensial o‘sishi, xususan, Big Data va IoT texnologiyalari orqali to‘planayotgan ma'lumotlar miqdori, mavjud axborotni qayta ishlash usullarida yangi muammolarni keltirib chiqarmoqda. An'anaviy dasturlash yondashuvlari ko‘pincha uzluksiz oqimda kelayotgan audio, video yoki sensor ma'lumotlarini optimal darajada qayta ishlashda qiyinchiliklarga duch keladi, bu esa real vaqt rejimida qaror qabul qilish jarayonlarining sekinlashishiga olib kelishi mumkin. Shuningdek, diskret axborotni qayta ishlashda ham ma'lumotlar yaxlitligi, xavfsizligi va samaradorligi bilan bog‘liq muammolar mavjud bo‘lib, bu muammolarni hal etish uchun chuqur nazariy bilimlar va amaliy dasturlash ko‘nikmalari talab etiladi. Ushbu kurs ishi aynan shu dolzarb muammolarni hal qilishga qaratilgan bo‘lib, diskret va uzluksiz axborotning xususiyatlarini o‘rganish va ularni dasturlashda samarali qo‘llash yo‘llarini izlash orqali mavjud bo‘shliqlarni to‘ldirishga intiladi. Axborot nazariyasi va uni qayta ishlash masalalari jahon miqyosida ko‘plab olimlar tomonidan chuqur o‘rganilgan. Kлод Шеннон (Claude Shannon) 1948-yilda o‘zining "A Mathematical Theory of Communication" asarida axborot nazariyasining asoslarini yaratdi va axborot miqdorini o‘lchashning bit tushunchasini joriy qildi, bu esa raqamli kommunikatsiya uchun poydevor bo‘ldi [3]. Норберт Винер (Norbert Wiener) 1948-yilda kibernetika sohasiga asos solib, axborotning boshqaruv tizimlaridagi rolini tushuntirdi va "Kibernetika" kitobi orqali av ...