KURS ISHI

KIRISH Bugungi kunda dunyo iqtisodiyotida bandlik va ishsizlik masalasi dolzarb muammolardan biridir. Jahon mehnat bozorida nomoddiy aktivlar, xususan, inson kapitaliga investitsiyalar hajmi yildan-yilga ortib bormoqda. O'zbekistonda ham bandlikni ta'minlash va ishsizlikni kamaytirish bo'yicha tizimli ishlar olib borilmoqda. Masalan, 2023-yil yakunlariga ko'ra, rasmiy ro'yxatga olingan ishsizlik darajasi 3.1% ni tashkil etdi [1]. Shu bilan birga, yalpi ichki mahsulotning o'sish sur'atlari va mehnat bozorining dinamikasi hamda iqtisodiyotning ba'zi tarmoqlarida hali ham to'liq bandlikka erishilmaganligi ushbu muammoning dolzarbligini ko'rsatadi. Sanoat tarmoqlarini modernizatsiyalash, yangi texnologiyalarni joriy etish, global raqobatning kuchayishi kabi omillar bandlik tuzilmasiga ta'sir ko'rsatmoqda va yangi malakali ishchi kuchiga bo'lgan talabni shakllantirmoqda. Shuning uchun bandlik va ishsizlikning mexanizmlarini chuqur tahlil qilish, ularning sabab va oqibatlarini o'rganish hamda samarali yechimlarni ishlab chiqish har qanday mamlakatning barqaror rivojlanishi uchun muhimdir. Aynan shu sababli, "Bandlik va ishsizlik, ularning darajalari va turlari" mavzusidagi ushbu kurs ishi bugungi kunda iqtisodiyot nazariyasining eng muhim yo'nalishlaridan biri hisoblanadi. Mavzuning dolzarbligi quyidagilardan iborat: birinchidan, iqtisodiyotning har qanday rivojlanish bosqichida bandlik darajasi ijtimoiy barqarorlik va aholi farovonligining asosiy ko'rsatkichlaridan biri bo'lib qolmoqda. Ikkinchidan, demografik o'zgarishlar, global iqtisodiy integratsiya jarayonlari, texnologik taraqqiyotning tezlashuvi va kelajakda avtomatlashtirishning kengayishi kabi omillar mehnat bozorida doimiy o'zgarishlarni keltirib chiqarmoqda, bu esa ishsizlikning yangi turlarini va shakllarini yuzaga keltirish xavfini oshirmoqda. Qolmasa, iqtisodiy inqirozlar va kutilmagan global hodisalar (masalan, pandemiya) bandlik holatiga jiddiy salbiy ta'sir ko'rsatishi mumkin, bu esa davlatlar uchun favqulodda chora-tadbirlarni ko'rishni taqozo etadi. Shu jihatdan, bandlik va ishsizlikning nazariy va amaliy jihatlarini mukammal o'rganish jamiyatning iqtisodiy xavfsizligini ta'minlashning muhim sharti hisoblanadi. Mazkur mavzu bo'yicha jahon miqyosida keng ko'lamli tadqiqotlar amalga oshirilgan. Jumladan, Milton Fridman iqtisodiyot nazariyasiga "tabiiy ishsizlik" tushunchasini kiritib, ishsizli ...