KURS ISHI

KIRISH Jahon moliya bozorining umumiy hajmi 2023-yilda taxminan 290 trillion AQSH dollarini tashkil etib, global iqtisodiyotda banklarning hal qiluvchi rolini yaqqol ko'rsatmoqda [1]. Bu banklarning nafaqat depozitlarni jalb qilish va kreditlar berish orqali iqtisodiyotni moliyalashtirish, balki investitsion faoliyatni qo'llab-quvvatlash, to'lov tizimlarini ta'minlash va monetar siyosatni amalga oshirishdagi asosiy funksiyalarini ham aks ettiradi. O'zbekistonda bank sektori aktivlari 2023-yil yakuniga ko'ra yalpi ichki mahsulotning (YaIM) 85,3% ga yetdi [2]. Kredit portfelining umumiy hajmi 2023-yilda 2022-yilga nisbatan 22% ga o'sgan bo'lib, iqtisodiyotning turli tarmoqlarini moliyalashtirishdagi banklarning faolligini tasdiqlaydi [3]. Ushbu raqamlar banklarning iqtisodiy barqarorlikni ta'minlash va innovatsiyalarni rag'batlantirishdagi strategik ahamiyatini ko'rsatadi, shu bilan birga ularning samaradorligini oshirish zaruratini ham anglatadi. Mazkur tadqiqot mavzusi bugungi shiddatli global iqtisodiy o'zgarishlar sharoitida g'oyat dolzarbdir. Dunyo bank tizimi raqamli transformatsiya, FinTech texnologiyalarining jadal rivojlanishi va tobora murakkablashib borayotgan moliyaviy risklar bilan yuzlashmoqda [4]. An'anaviy bank xizmatlari modellariga raqobat kuchayib, mijozlarning talablari o'zgarib bormoqda. O'zbekistonda esa bank tizimi islohotlar jarayonida bo'lib, davlat banklarini xususiylashtirish, raqobat muhitini oshirish va bank xizmatlari sifatini yaxshilash kabi masalalar kun tartibida turibdi [5]. Ayni paytda banklarning iqtisodiy samaradorligini oshirish, moliyaviy barqarorlikni ta'minlash va yangi texnologiyalarni joriy etish orqali xizmatlar sifatini yuksaltirish juda muhimdir. Ushbu vazifalar hal etilmasa, bank sektori global raqobatda o'z o'rnini yo'qotishi va iqtisodiy o'sishga yetarlicha hissa qo'sha olmasligi mumkin. Banklarning iqtisodiy mazmuni va vazifalari masalasi jahon iqtisodiyotshunosligida ko'plab olimlar tomonidan chuqur o'rganilgan. Masalan, Merton Miller (1988) o'z tadqiqotlarida banklarning kapital tuzilmasi va uning firmaning qiymatiga ta'sirini tahlil qilgan holda, banklarning korporativ moliya nazariyasidagi o'rnini isbotlagan [6]. Ben Bernanke (1983) banklar va kredit bozorlaridagi muammolarning iqtisodiy inqirozlar va tushkunliklarga ta'sirini o'rganib, moliyaviy vositachilikning barqarorlik uchun ahamiyatini ko'rsatgan ...