KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekistonda 2023-yil yakuni boʻyicha bank sektorining umumiy aktivlari 594.3 trillion soʻmni tashkil etib, yil davomida 25.8% oʻsishga erishdi [1]. Kredit portfeli esa 487.8 trillion soʻmni tashkil qilib, oʻtgan yilga nisbatan 24.1% ga oshdi [1]. Xususan, kichik biznes va tadbirkorlik subyektlariga ajratilgan kreditlar ulushi 35% dan oshib, iqtisodiy rivojlanishga sezilarli hissa qoʻshmoqda [2]. Jahon miqyosida bank aktivlari 2023-yilda 160 trillion AQSH dollaridan ortiqni tashkil etgan [3]. Bu koʻrsatkichlar banklarning iqtisodiy barqarorlikni taʼminlash, investitsiyalarni ragʻbatlantirish va aholining moliyaviy ehtiyojlarini qondirishdagi muhim rolini yaqqol koʻrsatadi. Hozirgi globallashuv va raqamlashtirish sharoitida bank tizimining samaradorligi mamlakat iqtisodiyotining raqobatbardoshligini belgilovchi asosiy omillardan biriga aylangan [4]. Mazkur mavzu bugungi kunda oʻz dolzarbligini saqlab qolmoqda, chunki Oʻzbekiston bank tizimida hali ham bir qator hal etilmagan muammolar mavjud. Bularga kredit risklarini samarali boshqarishning takomillashmaganligi, raqamli transformatsiyaning toʻliq tezlikda amalga oshirilmayotganligi, kichik va oʻrta biznesni moliyalashtirishdagi toʻsiqlar, shuningdek, bank xizmatlaridan foydalanishda aholi oʻrtasida farqlarning saqlanib qolayotganligi kiradi [5]. Fintex kompaniyalari bilan raqobat kuchayib borayotgan bir sharoitda banklarning oʻz iqtisodiy mazmunini qayta koʻrib chiqishi va vazifalarini zamonaviy talablarga mos ravishda optimallashtirishi zarur [6]. Ayniqsa, global moliyaviy bozorlardagi oʻzgarishlar va ichki iqtisodiy islohotlar fonida bank tizimining barqarorligini taʼminlash va uning rivojlanish strategiyalarini ishlab chiqish muhim ahamiyat kasb etadi [7]. Banklarning iqtisodiy mazmuni va vazifalari masalasini oʻrganishga oid jahon ilmiy adabiyotlarida koʻplab tadqiqotlar oʻtkazilgan. Adam Smit oʻzining "Xalqlar boyligi tabiati va sabablari toʻgʻrisida tadqiqot" asarida banklarning kapital toʻplash va uni samarali investitsiyalarga yoʻnaltirishdagi rolini yoritgan [8]. Milton Fridman oʻzining monetar nazariyasida pul-kredit siyosatining bank tizimi orqali iqtisodiyotga taʼsirini chuqur tahlil qilgan va pul massasini boshqarishning muhimligini taʼkidlagan [9]. Jozef Shumpert banklarni iqtisodiy rivojlanishning asosiy drayveri sifatida koʻrib, ularning innovatsiyalarni moliyalashtirish orqali yan ...