KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi bank sektorining aktivlari 2024 yilning birinchi choragi yakuniga ko‘ra 685,3 trillion so‘mni tashkil etib [1], mamlakat yalpi ichki mahsulotining qariyb 70 foiziga teng kelmoqda [2]. So'nggi besh yilda bank kredit portfelining yillik o'sish sur'atlari o'rtacha 20-25% ni tashkil etib, iqtisodiyotni kreditlash hajmi sezilarli darajada kengaygan [3]. Xususan, 2023-yilda mikrokreditlash hajmi 18 trillion so‘mdan oshib, kichik biznes va tadbirkorlik sub'ektlarini qo‘llab-quvvatlashda banklarning hal qiluvchi rolini namoyish etdi [4]. Shu bilan birga, bank sektori barqarorligi va ishonchliligi mamlakat iqtisodiy xavfsizligining muhim omili bo'lib qolmoqda, chunki banklar orqali moliyaviy resurslar real sektorga yo'naltiriladi va investitsiyaviy faollik rag'batlantiriladi. Banklar fuqarolar va korxonalarning jamg'armalarini jalb qilish orqali moliyaviy resurslarni to'plash va ularni samarali loyihalarga yo'naltirishda muhim vazifani bajaradi. Banklarning iqtisodiy mazmuni va vazifalari zamonaviy sharoitda yanada murakkablashib bormoqda, bu esa ushbu sohada chuqur ilmiy tadqiqotlar o'tkazishni taqozo etadi. Raqamli transformatsiya, fintech kompaniyalarning rivojlanishi va global moliyaviy bozorlardagi o'zgarishlar an'anaviy bank faoliyatiga yangi chaqiriqlar qo'ymoqda [5]. O‘zbekiston bank tizimida ham muammoli kreditlar ulushi (NPL) hali ham yuqoriligicha qolmoqda (ayrim banklarda 5% dan yuqori [6]), bu esa banklarning moliyaviy barqarorligiga salbiy ta'sir ko'rsatishi mumkin. Shuningdek, xizmat ko'rsatish sifati, raqamli xizmatlar ko'rsatish darajasi va xalqaro standartlarga mos kelmaslik kabi muammolar bank tizimining yanada rivojlanishiga to'sqinlik qilmoqda [7]. Shu sababli, banklarning iqtisodiy mohiyatini, ularning jamiyatdagi rolini chuqur tushunish, jahon tajribasini o'rganish va O'zbekiston sharoitlariga mos strategik rivojlanish yo'nalishlarini ishlab chiqish dolzarb hisoblanadi. Banklarning iqtisodiy mazmuni va vazifalari masalasi jahon iqtisodiyotining fundamental tadqiqotlaridan biri bo'lib, ko'plab xorijiy olimlar tomonidan har tomonlama o'rganilgan. Adam Smit (1776) o'zining "Xalqlar boyligining tabiati va sabablari to'g'risida tadqiqot" asarida banklarning pul muomalasini tartibga solish va kapitalni jamg'arishdagi rolini asoslab bergan [8]. Milton Fridman (1969) o'zining "Pul miqdori nazariyasi" asarida pul massa ...