KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda energiya iste'moli yildan yilga ortib bormoqda, bu esa resurslardan oqilona foydalanish zaruratini kuchaytiradi. Xususan, Qishloq xoʻjaligi vazirligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda qishloq xoʻjaligi sohasida elektr energiyasi iste'moli umumiy milliy iste'molning qariyb 18% ini tashkil etgan [1]. Shu bilan birga, O'zbekistonda qayta tiklanuvchi energiya manbalarini rivojlantirish dasturlari doirasida 2030-yilga qadar elektr energiyasining umumiy ishlab chiqarish hajmining 25% ini quyosh va shamol elektr stansiyalari hisobiga ta'minlash rejalashtirilgan [2]. Bu ko'rsatkichlar energotejamkor inshootlarni, ayniqsa, fermer xoʻjaliklarida joriy etish orqali energiya xarajatlarini kamaytirish va iqtisodiy samaradorlikni oshirish naqadar muhimligini ko'rsatadi. Jahon miqyosida esa, qayta tiklanuvchi energiya bozorining hajmi 2022-yilda 1.2 trillion AQSh dollarini tashkil etgan va 2030-yilga borib bu ko'rsatkich 2.1 trillion AQSh dollariga yetishi prognoz qilinmoqda [3]. Fermer xoʻjaliklarida energotejamkor texnologiyalarning joriy etilishi nafaqat moliyaviy yutuqlarni, balki atrof-muhitga bo'lgan salbiy ta'sirni kamaytirish va barqaror qishloq xoʻjaligini rivojlantirishga ham xizmat qiladi. Ushbu mavzu bugungi kunda ayniqsa dolzarbdir, chunki energetika sohasidagi global tendensiyalar va O'zbekistonning iqtisodiy rivojlanish strategiyasi energiya samaradorligini oshirish va qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanishni ustuvor vazifa qilib belgilaydi. Bektemir tumanidagi fermer xoʻjaliklari asosan an'anaviy energiya manbalariga bog'liq bo'lib, bu ularning ishlab chiqarish xarajatlarini oshirib, raqobatbardoshligiga salbiy ta'sir ko'rsatmoqda. Shu bilan birga, elektr energiyasi ta'minotidagi uzilishlar va uning barqarorligi bilan bog'liq muammolar fermerlarning hosildorlik va rentabellik darajasini pasaytiradi. Bu esa yerdan samarali foydalanish va qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishini optimallashtirish bo'yicha "yer tuzish" fanining asosiy tamoyillariga zid keladi. Shu sababli, fermer xoʻjaliklarida energotejamkor inshootlarni joylashtirish nafaqat iqtisodiy samaradorlikni oshiradi, balki ekologik barqarorlikni ta'minlash va mintaqaviy rivojlanishga ham ulkan hissa qo'shadi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi bo'yicha xalqaro miqyosda ko'plab tadqiqotlar olib borilgan. Masalan, J.P. Smith (2019) o'z tadqiqotida quyosh panellarining f ...