KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda protozoologiya sohasidagi ilmiy tadqiqotlar hajmi so'nggi besh yilda 25% ga o'sgan bo'lib, bu sohadagi ilmiy ishlar soni 2023-yilda 150 tadan oshgan [1]. Beshiktervatarlar, ya'ni bir hujayrali, harakatchan protozoa organizmlar [12], biologik xilma-xillikni ta'minlashda va ekotizimlardagi moddalar aylanishida hal qiluvchi rol o'ynaydi. Jahon miqyosida olib borilgan tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, mikroorganizmlar dunyosi, xususan, protozoalar, umumiy biomassaning 60% dan ortig'ini tashkil etadi va ularning global uglerod aylanishidagi hissasi yillik 10 gigatonnadan oshadi [2]. Bu raqamlar beshiktervatarlarning nafaqat ilmiy, balki iqtisodiy va ekologik jihatdan ham dolzarbligini ko'rsatadi, chunki ularning suzish havzalari, tuproq va ichimlik suvidagi mavjudligi inson salomatligi va qishloq xo'jaligi hosildorligiga bevosita ta'sir ko'rsatadi. Ushbu turkumni chuqur o'rganish orqali suv tozalash texnologiyalari, qishloq xo'jaligida biologik kurash usullarini takomillashtirish va inson kasalliklarini diagnostika qilishda yangi yondashuvlarni ishlab chiqish mumkin. Hozirgi kunda beshiktervatarlarning o'ziga xos tuzilishi, ko'payish strategiyalari va turli ekotizimlardagi ahamiyati borasida hali ham to'liq o'rganilmagan jihatlar mavjud. Ayniqsa, global iqlim o'zgarishi sharoitida bu mikroorganizmlarning populyatsiya dinamikasi va ekologik moslashuvchanligini tushunish tobora muhim ahamiyat kasb etmoqda [3]. Masalan, suv resurslarining ifloslanishi va haroratning ko'tarilishi beshiktervatarlarning tarqalishiga va patogen turlarining ko'payishiga ta'sir qilishi mumkin, bu esa jamoat salomatligi va atrof-muhit xavfsizligi uchun yangi tahdidlarni keltirib chiqaradi [4]. Bunday sharoitda, mazkur turkumni kompleks o'rganish, ularning biologik xususiyatlarini aniqlash va tabiatdagi rolini chuqur tahlil qilish zamonaviy biologiya, ekologiya va tibbiyotning dolzarb muammolarini hal etishda asosiy yo'nalishlardan biri hisoblanadi. Shuningdek, O'zbekistonning o'ziga xos iqlim sharoitlari va suv resurslarining cheklanganligi bu sohadagi tadqiqotlarni yanada dolzarb qiladi, chunki beshiktervatarlar suv sifatining bioindikatorlari sifatida ham katta ahamiyatga ega [5]. Beshiktervatarlar turkumining o'rganilganlik darajasi jahon miqyosida ancha yuqori bo'lib, bu sohada ko'plab fundamental tadqiqotlar olib borilgan. Masalan, Lynn D.H. (2008) o'zining "The ...