KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda 2023-2024 o'quv yilida umumta'lim maktablarida 6,5 milliondan ortiq o'quvchi tahsil olgan bo'lib, shundan 2 milliondan ziyodi boshlang'ich sinf o'quvchilaridir [1]. Bolalarning intellektual va shaxsiy rivojlanishining poydevori aynan shu bosqichda qo'yiladi. So'nggi yillarda yoshlar orasida ijtimoiy me'yorlardan og'ish holatlari, jumladan, maktabdagi buzg'unchi xatti-harakatlar, o'zlashtirishdagi muammolar va turli xil deviant xulq-atvor shakllarining o'sishi kuzatilmoqda [2]. Xususan, O'zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda voyaga yetmaganlar tomonidan sodir etilgan huquqbuzarliklar soni avvalgi yilga nisbatan 8,5% ga oshgan [3]. Bu esa boshlang'ich sinf o'quvchilarida ijobiy xulq-atvor me'yorlarini shakllantirishga qaratilgan tarbiyaviy ishlarning dolzarbligini va uzluksiz amalga oshirilishini taqozo etadi. Mazkur tadqiqot ana shu muammolarning oldini olish va hal etishga qaratilgan amaliy yechimlarni taklif qilishga xizmat qiladi. Jahon miqyosida bolalarda ijtimoiy ko'nikmalarni shakllantirishga qaratilgan "Ijtimoiy-emotsional o'rganish" (SEL – Social-Emotional Learning) dasturlarining samaradorligi ilmiy jihatdan tasdiqlangan bo'lib, ushbu dasturlarni tatbiq etish natijasida o'quvchilarning akademik o'zlashtirishi 11% ga yaxshilangani qayd etilgan [4]. Biroq, ushbu dasturlar va tarbiyaviy ishlar amaliyotini O'zbekistonning boshlang'ich ta'lim tizimiga moslashtirish, milliy qadriyatlar va mentalitetni inobatga olgan holda samarali mexanizmlarni yaratish dolzarb vazifalardan sanaladi. Jumladan, "O'zbekiston – 2030" strategiyasida ta'lim-tarbiya tizimini isloh qilish, yosh avlodni vatanparvarlik, insonparvarlik ruhida tarbiyalash muhim ustuvor yo'nalishlardan biri sifatida belgilangan bo'lib, aynan boshlang'ich sinf davrida xulq-atvor me'yorlarini mustahkamlash ushbu strategik maqsadlarga erishishda hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi [5]. Mavjud adabiyotlar va pedagogik amaliyotda ijobiy xulq-atvor me'yorlarini shakllantirishning kompleks va tizimli yondashuvlari, ularning samaradorligini baholash mezonlari hamda pedagogik innovatsiyalarni joriy etishga oid tahliliy tadqiqotlar yetarli emas. Mavzu o'rganilganlik darajasi bo'yicha dunyo miqyosida ko'plab olimlar tomonidan tadqiqotlar olib borilgan. Jumladan, **J. Piaget** (1932) bolalarning axloqiy rivojlanish bosqichlari nazariyasini ishlab chiq ...