KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-2024 o‘quv yilida umumta’lim maktablarida jami 6,3 milliondan ortiq o‘quvchi ta’lim olgan bo‘lib, shundan 2,2 milliondan ortig‘i boshlang‘ich sinf o‘quvchilaridir [1]. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining yozma nutq ko‘nikmalarini shakllantirish, xususan, bayon yozish orqali ularning fikrni yozma ravishda ixcham va to‘g‘ri ifodalash qobiliyatini rivojlantirish umumiy akademik muvaffaqiyatning asosiy omillaridan biridir. UNICEF tomonidan o‘tkazilgan so‘nggi baholash natijalariga ko‘ra, O‘zbekistonda boshlang‘ich sinf bitiruvchilarining 30% ga yaqini o‘qilgan matn mazmunini erkin va tushunarli tarzda yozma bayon eta olmaydi, bu esa keyingi bosqichlarda o‘rganish samaradorligiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi [2]. Shu bois, boshlang‘ich sinflarda bayon yozishga o‘rgatish metodikasini takomillashtirish bugungi kunda ta’lim tizimining strategik ustuvor vazifalaridan biri hisoblanadi. Bayon yozishga o‘rgatish nafaqat yozma nutq malakasini shakllantiradi, balki o‘quvchilarda mantiqiy fikrlash, tahlil qilish, eshitgan yoki o‘qigan ma’lumotni qayta ishlash va tizimlashtirish ko‘nikmalarini ham rivojlantiradi. Biroq, mavjud ta’lim amaliyotida ushbu jarayonni tashkil etishda bir qator muammolar kuzatilmoqda: an’anaviy yondashuvlar o‘quvchilarning ijodiy fikrlashini cheklab, ularni qolipdagi yozishga undashi, zamonaviy axborot texnologiyalaridan yetarlicha foydalanilmasligi, shuningdek, o‘qituvchilarning ushbu yo‘nalishdagi metodik tayyorgarligi darajasi har doim ham zamon talablariga javob bermasligi kabi masalalar dolzarb bo‘lib qolmoqda. Bu muammolar o‘quvchilarning kommunikativ kompetentligini to‘liq shakllantirishga to‘sqinlik qilib, ularning kelajakdagi ijtimoiy va kasbiy faoliyatida samarali muloqot qilish qobiliyatini cheklashi mumkin. Boshlang‘ich sinflarda bayon yozishga o‘rgatish masalasi jahon pedagogikasida qator olimlar tomonidan chuqur o‘rganilgan. Masalan, L.S. Vygotskiy (1978) o‘z tadqiqotlarida yozma nutqning rivojlanishi fikrlash jarayonlari bilan uzviy bog‘liqligini va uni ijtimoiy-madaniy kontekstda o‘rganish zarurligini isbotlagan [5]. J. Piaget (1969) esa bolalarning kognitiv rivojlanish bosqichlarini tahlil qilib, ularning yozma nutqni egallashida yoshga xos xususiyatlarni hisobga olish muhimligini ta’kidlagan [6]. D.B. Elkonin (1974) bola ...