KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligining 2023-yilgi hisobotiga ko‘ra, boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining yozma nutq savodxonligi darajasi milliy baholash natijalarida o‘rtacha 68% ni tashkil etgan [1]. Xususan, bayon yozish bo‘yicha ko‘rsatkichlar 65% atrofida bo‘lib, bu o‘quvchilarning matnni tushunish, uni o‘z so‘zlari bilan qayta bayon etish va mantiqiy bog‘liqlikni ta’minlash ko‘nikmalarida ma’lum kamchiliklar mavjudligini ko‘rsatadi. Shu bilan birga, 2022-yilda o‘tkazilgan PISA tadqiqotlarining dastlabki natijalariga ko‘ra, O‘zbekistonlik 15 yoshli o‘quvchilarning o‘qish savodxonligi bo‘yicha o‘rtacha balli xalqaro o‘rtachadan pastroq bo‘lib, bu muammolarning boshlang‘ich ta’lim darajasida hal etilmaganligini anglatadi [2]. Yozma nutq, ayniqsa bayon yozish qobiliyati, o‘quvchilarning tahliliy fikrlash, axborotni qayta ishlash va o‘z fikrlarini izchil bayon etish ko‘nikmalarini shakllantirishda fundamental ahamiyatga ega bo‘lib, bu keyingi o‘quv fanlarini o‘zlashtirish va shaxs sifatida kamol topish uchun zamin yaratadi. Boshlang‘ich sinflarda bayon yozishga o‘rgatish bugungi kunda ta’lim jarayonining eng muhim yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi, chunki bu o‘quvchilarning nafaqat til ko‘nikmalarini, balki kognitiv qobiliyatlarini ham rivojlantiradi. Zamonaviy ta’lim tizimida bayon yozish faqatgina imlo va grammatikani tekshirish vositasi emas, balki bolaning tanqidiy fikrlashini, ijodiy yondashuvini va matn mazmunini chuqur tushunish qobiliyatini rivojlantiruvchi vosita sifatida ko‘riladi. Biroq, amaliyotda boshlang‘ich sinf o‘qituvchilari matn tahlili, mantiqiy izchillikni saqlash, lug‘at boyligini oshirish va yozma nutq madaniyatini shakllantirishda qator qiyinchiliklarga duch kelmoqdalar. Mavjud o‘quv dasturlari va metodik qo‘llanmalardagi ba’zi bo‘shliqlar, shuningdek, o‘qituvchilarning ushbu yo‘nalishdagi malakasini oshirish zarurati, mazkur muammoni yanada dolzarblashdiradi va unga kompleks yechim topish zaruriyatini keltirib chiqaradi. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi bo‘yicha dunyo miqyosida ko‘plab tadqiqotlar olib borilgan. Jean Piaget (1964) kognitiv rivojlanish nazariyasida bolalarning tilni o‘zlashtirish bosqichlari va yozma nutqning shakllanishidagi kognitiv jarayonlar o‘rtasidagi bog‘liqlikni asoslab bergan [3]. Lev Vygotsky (1978) o‘zining ijtimoiy-madaniy nazariyasida yozma nutqning rivojlanishida ijtimoiy o‘zaro alo ...