KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda boshlang'ich sinf o'quvchilarining yozma nutq savodxonligi darajasi so'nggi besh yilda o'rtacha 68% dan 72% ga ko'tarilgan bo'lsa-da [1], bayon yozish ko'nikmalarini shakllantirishda hali ham sezilarli bo'shliqlar mavjudligi kuzatilmoqda. Xususan, O'zbekiston Respublikasi Xalq ta'limi vazirligi tomonidan o'tkazilgan tahlillarga ko'ra, 3-4-sinf o'quvchilarining 35% dan ortig'i [2] matnni qayta hikoya qilishda izchillik va mantiqiy bog'liqlikni ta'minlashda qiyinchiliklarga duch kelmoqda. Jahon miqyosida esa, UNESCOning 2023-yilgi hisobotiga ko'ra, yozma nutq savodxonligi global ta'lim kun tartibida ustuvor yo'nalishlardan biri bo'lib qolmoqda, bunda bayon yozish orqali tahliliy fikrlashni rivojlantirishga alohida e'tibor qaratilmoqda [3]. Shuningdek, O'zbekiston milliy o'quv dasturlarini xalqaro PISA, PIRLS kabi baholash tizimlari talablariga muvofiqlashtirish jarayonida yozma nutq, xususan, bayon yozish ko'nikmalarining ahamiyati yanada ortib bormoqda. Bugungi globallashuv va axborot asrida shaxsning kompetentligini belgilovchi asosiy omillardan biri uning fikrini aniq, ravon va mantiqiy tarzda yozma shaklda bayon eta olish qobiliyatidir. Boshlang'ich sinflarda bayon yozishga o'rgatish metodikasi bu ko'nikmalarni shakllantirishning poydevori hisoblanadi. Amaldagi o'qitish metodikalarida ijodiy yondashuvlar, zamonaviy didaktik texnologiyalar va o'quvchilarning individual xususiyatlarini hisobga olishdagi yetarli emaslik kabi muammolar mavjud. Ayniqsa, o'quvchilarning matn mazmunini to'liq anglab yetishi, asosiy fikrlarni ajratishi, ularni o'z so'zlari bilan izchil bayon etishi va nutqiy xatolarga yo'l qo'ymasligini ta'minlashda metodik qo'llanmalar va o'qituvchilar uchun aniq tavsiyalar yetishmayapti. Ushbu kamchiliklar o'quvchilarning yuqori sinflarda insho, referat, loyiha ishlarini yozishda qiyinchiliklarga duch kelishiga, shuningdek, umumiy fikrlash madaniyati va savodxonlik darajasining pasayishiga olib kelishi mumkin. Shu sababli, boshlang'ich sinflarda bayon yozishga o'rgatishning samarali, zamonaviy va ilmiy asoslangan metodikasini ishlab chiqish dolzarb ahamiyat kasb etadi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi xalqaro va mahalliy miqyosda turli olimlar tomonidan tadqiq qilingan. Jahon miqyosida, D. Bruner (1960) o'z tadqiqotlarida bilimlarni spiralsimon o'rgatish tamoyilini taklif qilib, yozma nutqni bosqichma-bosqich rivojlantir ...