KURS ISHI

KIRISH Boshlangʻich ta’limda shaxsga yoʻnaltirilgan yondashuvning dolzarbligi va zaruriyati bugungi kunda jahon ta’lim tizimidagi global oʻzgarishlar va Oʻzbekistonning ta’lim sohasidagi islohotlari fonida tobora ortib bormoqda. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M. Mirziyoyevning 2022-yildagi "Ta’lim sifatini oshirishga yoʻnaltirilgan kompleks chora-tadbirlar dasturi" toʻgʻrisidagi Farmoniga koʻra, boshlangʻich sinf oʻquvchilarining oʻzlashtirish koʻrsatkichi 2021-yilga nisbatan 2023-yil yakuniga qadar oʻrtacha 15% ga oshirish [1], oʻquv motivatsiyasini esa 10% ga yaxshilash vazifasi qoʻyilgan [1]. Jahon banki ma’lumotlariga koʻra, past va oʻrta daromadli mamlakatlarda, jumladan, Oʻzbekistonda ham, boshlangʻich ta’limni tugatgan bolalarning 53% ga yaqini oddiy matnni tushunish yoki elementar arifmetik amallarni bajarishda qiyinchiliklarga duch keladi [2]. Bu koʻrsatkich ta’lim jarayonida har bir bolaning individual ehtiyojlari va qobiliyatlarini inobatga oladigan shaxsga yoʻnaltirilgan yondashuvning joriy etilishi orqali sezilarli darajada kamaytirilishi mumkin. Xalqaro baholash dasturlari (PISA, TIMSS) natijalariga koʻra, shaxsga yoʻnaltirilgan ta’lim tizimini samarali qoʻllayotgan mamlakatlarda, masalan, Finlandiya va Singapurda oʻquvchilarning kritik fikrlash va muammolarni hal qilish koʻnikmalari boʻyicha oʻrtacha ballar mos ravishda 540 va 570 ballni tashkil etadi [3], bu Oʻzbekistonning oʻrtacha 400-420 ballik koʻrsatkichlaridan ancha yuqori [4]. Bugungi kunda ta’lim jarayonida oʻquvchining shaxsiy imkoniyatlarini toʻliq ochib berishga qaratilgan mexanizmlar yetarli darajada takomillashtirilmagan. An’anaviy, oʻqituvchi markazli ta’lim usullari koʻpincha barcha oʻquvchilarga bir xil yondashuvni talab qilib, ularning individual rivojlanish sur’ati, oʻrganish uslublari va qiziqishlarini e’tibordan chetda qoldiradi. Natijada, ba’zi oʻquvchilar yuqori motivatsiyaga ega boʻlmay, oʻzlashtirish koʻrsatkichlari pasayishi kuzatiladi, boshqalari esa oʻz salohiyatlarini toʻliq roʻyobga chiqara olmaydilar. Ayniqsa, boshlangʻich ta’lim bosqichida, bolaning shaxsiyati shakllanayotgan davrda, uning qiziqishlari va oʻziga xosliklarini hisobga olmaslik kelajakdagi oʻquv faoliyatiga salbiy ta’sir koʻrsatishi mumkin. Shaxsga yoʻnaltirilgan yondashuvni tatbiq etish orqali oʻquvchilarning ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirish, oʻz-oʻzini baholash va mustaqil fikrlash ...