KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekistonda 2023-yil yakuniga koʻra boshlangʻich taʼlim tizimida faoliyat yuritayotgan pedagoglarning 78%i [1] anʼanaviy oʻqitish usullaridan foydalanadi, interfaol metodlarni qoʻllash koʻrsatkichi esa bor-yoʻgʻi 22%ni tashkil etadi [2]. Shu bilan birga, Taʼlim sifatini nazorat qilish davlat inspeksiyasi (2023) maʼlumotlariga koʻra, boshlangʻich sinf oʻquvchilarining kognitiv rivojlanish darajasi PISA [3] talablaridan oʻrtacha 18%ga past [4], bu esa taʼlim jarayonida oʻquvchilar faolligini oshirish va bilish qobiliyatini rivojlantirishga qaratilgan yangi yondashuvlarga boʻlgan ehtiyojni koʻrsatadi. Jahon miqyosida interfaol taʼlim bozorining hajmi 2023-yilda 450 milliard dollarga yetgan [5] va 2030-yilga borib yillik 18% oʻsish prognoz qilinmoqda [6]. Bu raqamlar interfaol metodlarning global taʼlim landshaftidagi oʻrnini va uning samaradorligini yaqqol namoyish etadi. Ushbu mavzu, ayniqsa boshlangʻich taʼlim pedagogikasi uchun, hozirgi kunda strategik ahamiyat kasb etmoqda, chunki anʼanaviy taʼlim usullari zamonaviy davr talablariga toʻliq javob bera olmayapti. Oʻquvchilarning passiv tinglovchi boʻlib qolishi, mustaqil fikrlash, muammolarni hal qilish va ijodiy yondashuv koʻnikmalarining yetarli darajada rivojlanmasligi taʼlim sifatini pasaytiruvchi asosiy omillardan hisoblanadi [7]. Bugungi kunda boshlangʻich taʼlimda interfaol metodlarni qoʻllash nafaqat oʻquvchilarning darsga boʻlgan qiziqishini oshiradi, balki ularning tanqidiy fikrlash, hamkorlikda ishlash va kommunikativ koʻnikmalarini rivojlantirishga ham zamin yaratadi [8]. Ushbu tadqiqot ushbu muammolarga yechim topish va boshlangʻich taʼlimda interfaol metodlarni joriy etishning amaliy va nazariy asoslarini shakllantirishga qaratilgan. Interfaol metodlarning nazariy asoslari va amaliy qoʻllanilishi xalqaro miqyosda koʻplab olimlar tomonidan chuqur oʻrganilgan. Masalan, Jean Piaget (1964) kognitiv rivojlanish nazariyasi orqali bolalarning bilim olish jarayonlarida faol ishtirok etishining muhimligini asoslab bergan [9]. Lev Vygotsky (1978) esa ijtimoiy-madaniy rivojlanish nazariyasida oʻquvchilarning oʻzaro muloqoti va hamkorlikdagi faoliyati bilim olishda hal qiluvchi rol oʻynashini koʻrsatgan [10]. Jerome Bruner (1960) kashfiyotchilikka asoslangan oʻqitish modelini taklif qilib, oʻquvchilarni muammolarni mustaqil hal qilishga undash zarurligini taʼkidlagan [11]. David Kolb (1984) esa ...