KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida korxonalarning raqobatbardoshligini oshirish va barqaror iqtisodiy o‘sishni ta’minlash borasidagi islohotlar doirasida boshqaruv hisobining ahamiyati tobora ortib bormoqda. Xususan, 2023-yilda mamlakat yalpi ichki mahsulotining 6,0% ga o‘sishi [1] va investitsiyalar hajmining 22,5% ga oshishi [2] korxonalardan resurslardan yanada samarali foydalanishni, xarajatlarni optimallashtirishni va ishlab chiqarish samaradorligini oshirishni talab etmoqda. Mikrofirmalar va kichik korxonalar soni 2024-yilning yanvar-mart oylarida 362,3 mingta etib, o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 10,7% ga o‘sganligi [3] shuni ko‘rsatadiki, ichki qaror qabul qilish mexanizmlarini takomillashtirish zarurati har qachongidan ham dolzarb. Korxonalarning muvaffaqiyatli faoliyat yuritishi, ayniqsa, bozor iqtisodiyoti sharoitida ularning moliyaviy va nomoliyaviy ma’lumotlarni tahlil qilish, xarajatlarni nazorat qilish va strategik qarorlar qabul qilish qobiliyatiga bevosita bog‘liqdir. Ushbu jarayonlarda boshqaruv hisobi korxona rahbarlariga aniq, o‘z vaqtida va tegishli ma’lumotlarni taqdim etuvchi asosiy vosita bo‘lib xizmat qiladi. Hozirgi murakkab va o‘zgaruvchan bozor sharoitlarida korxonalar duch kelayotgan asosiy muammolar qatoriga xarajatlarni samarali boshqara olmaslik, resurslarni noto‘g‘ri taqsimlash, qaror qabul qilishda ma’lumotlar yetishmasligi va operatsion samaradorlikni oshirishda qiyinchiliklar kiradi. Masalan, O‘zbekistondagi korxonalarning katta qismi hali ham an’anaviy buxgalteriya hisobi usullaridan foydalanadi, bu esa ularga strategik qarorlar qabul qilish uchun zarur bo‘lgan batafsil operatsion ma’lumotlarni taqdim eta olmaydi. Natijada, xarajatlar tahlili chuqur bo‘lmagani uchun rentabellikni aniq baholash, mahsulot narxini to‘g‘ri shakllantirish va investitsiya loyihalarini moliyaviy asoslashda kamchiliklarga yo‘l qo‘yilishi mumkin. Boshqaruv hisobining zamonaviy tamoyillari va vazifalarini chuqur o‘rganish, ularni mahalliy korxonalar amaliyotiga tatbiq etish orqali yuqorida qayd etilgan muammolarga yechim topish va korxonalarning barqaror rivojlanishini ta’minlash imkoniyati yaratiladi. Boshqaruv hisobining nazariy va amaliy jihatlari bo‘yicha jahon miqyosida ko‘plab yetuk olimlar tadqiqotlar olib borganlar. Robert S. Kaplan va H. Thomas Johnson (1987) o‘zlarining "Relevance Lost: The Rise and Fall of Management Accounting" as ...