KURS ISHI

KIRISH Jahon bankining 2023-yilgi hisobotiga ko‘ra, global bozor infratuzilmasiga kiritilgan investitsiyalar 3,5 trillion AQSH dollarini tashkil etgan bo‘lib, bu umumiy jahon YaIMning qariyb 3,3%iga tengdir [1]. O‘zbekistonda esa 2023-yilda savdo aylanmasining qariyb 65%i modernizatsiya qilingan savdo infratuzilmasi orqali amalga oshirilgan, moliyaviy xizmatlar infratuzilmasi hajmi esa 2022-yilga nisbatan 18%ga o‘sib, 120 trillion so‘mga yetgan [2]. Shu bilan birga, logistika xizmatlarining umumiy hajmi 3,8 milliard dollarni tashkil etib, so‘nggi besh yilda o‘rtacha 15%lik o‘sish sur’atini ko‘rsatmoqda [3]. Ushbu raqamlar bozor infratuzilmasining iqtisodiyotdagi muhim o‘rnini va uning barqaror rivojlanish uchun fundamental ahamiyatini yaqqol ko‘rsatadi. Zamonaviy iqtisodiy tizimlarda bozor infratuzilmasi nafaqat tovarlar va xizmatlarning erkin harakatini ta’minlaydi, balki raqobatbardoshlikni oshirish, investitsiyalarni jalb etish va aholi farovonligini yuksaltirishda ham asosiy omil bo‘lib xizmat qiladi. Bugungi shiddatli globallashuv va raqamlashtirish sharoitida bozor infratuzilmasining samarali ishlashi har qanday mamlakat iqtisodiyoti uchun hal qiluvchi ahamiyat kasb etmoqda. Biroq, rivojlanayotgan mamlakatlarda, jumladan, O‘zbekistonda ham bozor infratuzilmasining rivojlanish darajasi, uning segmentlari o‘rtasidagi nomutanosibliklar, moliyaviy resurslarga cheklangan kirish, xususan, kichik va o‘rta biznes subyektlari uchun, hamda axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan to‘liq foydalana olmaslik kabi muammolar hanuz dolzarb bo‘lib qolmoqda [4]. Bundan tashqari, innovatsion texnologiyalarni joriy etishdagi sekinlik, huquqiy-normativ bazaning ayrim jihatlarida zamonaviy talablarga mos kelmasligi va kadrlar salohiyatining yetishmasligi ham ushbu sohaning rivojlanishiga to‘siq bo‘lmoqda [5]. Shu bois, mavjud muammolarni chuqur tahlil qilish va ularning samarali yechimlarini ishlab chiqish iqtisodiyotning barqaror o‘sishini ta’minlash uchun zarurdir. Bozor infratuzilmasi va uning iqtisodiyotdagi roli masalasi jahon iqtisodiy fikrida keng muhokama qilingan. Adam Smit (1776) o‘zining "Xalqlar boyligi tabiati va sabablarini o‘rganish" asarida bozor mexanizmlari samarali ishlashi uchun zarur bo‘lgan sharoitlarga, jumladan, yo‘llar, kanallar kabi infratuzilma elementlarining ahamiyatiga to‘xtalgan [6]. Alfred Marshall (1890) "Iqtisodiyot prinsiplari"da sanoa ...