KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasida so'nggi yillarda bozor infratuzilmasini rivojlantirishga qaratilgan keng ko'lamli islohotlar natijasida iqtisodiy o'sish sur'atlari sezilarli darajada oshdi. Jumladan, O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda yalpi ichki mahsulot (YaIM) o'sishi 6.0% ni tashkil etdi [1]. Xususan, savdo aylanmasi 10.3% ga, transport va logistika xizmatlari hajmi esa 12.8% ga oshdi [2]. Bu ko'rsatkichlar iqtisodiyotdagi tarkibiy o'zgarishlar va bozor infratuzilmasi elementlarining faollashuvi bilan bog'liq. Biroq, Jahon banki hisobotlariga ko'ra, O'zbekistonda raqamli infratuzilmani rivojlantirish bo'yicha global indeksda hali ham yuqori o'rinlarni egallash imkoniyatlari mavjud, masalan, internetga kirish tezligi va elektron tijorat tranzaksiyalarining YaIMdagi ulushi bo'yicha rivojlangan mamlakatlardan ortda qolmoqda [3]. Shuningdek, 2023-yilda respublikada kichik biznesning kredit resurslariga bo'lgan ehtiyojining atigi 65% qondirilganligi [4] moliyaviy infratuzilmadagi ba'zi cheklovlarni ko'rsatadi. Bozor infratuzilmasining samarali ishlashi milliy iqtisodiyotning raqobatbardoshligini ta'minlashda fundamental ahamiyatga ega. Ayniqsa, global iqtisodiy integratsiya va raqamli transformatsiya jarayonlari sharoitida, tovar va xizmatlar erkin harakatini ta'minlovchi, investitsiya muhitini yaxshilovchi hamda tadbirkorlik faoliyatini qo'llab-quvvatlovchi zamonaviy infratuzilmani shakllantirish dolzarb vazifadir. Hozirda O'zbekistonda bozor infratuzilmasining ayrim segmentlarida, jumladan, fond va tovar birjalarining likvidligini oshirish, sug'urta xizmatlari qamrovini kengaytirish va moliyaviy texnologiyalarni (FinTech) joriy etishda tizimli muammolar mavjud. Raqamli infratuzilmaning rivojlanmaganligi esa logistika jarayonlarini optimallashtirish, kichik va o'rta biznesning xalqaro bozorlarga chiqishi hamda iqtisodiyotning barcha tarmoqlarida samaradorlikni oshirish imkoniyatlarini cheklamoqda. Bu esa mazkur sohada chuqur ilmiy tadqiqotlar o'tkazish zaruratini keltirib chiqaradi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi bo'yicha jahon iqtisodiy adabiyotida ko'plab fundamental tadqiqotlar mavjud. Masalan, D. North (1990) o'zining "Institutions, Institutional Change and Economic Performance" asarida institutsional infratuzilmaning iqtisodiy o'sishdagi hal qiluvchi rolini ta'kidlagan va samarali bozor munosabatlarini ...