KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida 2023-yil yakunlari bo‘yicha YaIMning o‘sish sur’ati 6%ni tashkil etib, sanoat ishlab chiqarish hajmi 5.5%ga, xizmatlar sohasi esa 12.1%ga kengaydi [1]. Ushbu iqtisodiy o‘sishda bozor munosabatlarining chuqurlashishi va tadbirkorlik faoliyatining qo‘llab-quvvatlanishi muhim rol o‘ynadi. Jumladan, kichik biznes subyektlari soni 2022-yilga nisbatan 10%ga oshib, umumiy iqtisodiyotdagi ulushi 55%ga yetdi [2]. Bozor iqtisodiyoti sharoitida raqobatbardoshlikni oshirish, investorlar ishonchini qozonish va barqaror o‘sishni ta’minlash, shuningdek, inflyatsiya darajasini maqbul darajada ushlab turish (2023-yilda 8.8% [3]) kabi dolzarb masalalar turibdi. Jahon iqtisodiyotidagi o‘zgaruvchanlik, ayniqsa, geosiyosiy keskinliklar va global savdo zanjirlarining uzilishi sharoitida, ichki bozorni mustahkamlash va diversifikatsiya qilish muhim ahamiyat kasb etmoqda. Bozor iqtisodiyotining shakllanishi va rivojlanish shart-sharoitlarini chuqur o‘rganish, uning imkoniyatlari va tahdidlarini kompleks tahlil qilish zamonaviy iqtisodiy siyosatning asosiy ustuvor yo‘nalishlaridan biridir. Bozor iqtisodiyotining samarali ishlashi ko‘p jihatdan institutsional islohotlarning izchilligi, huquqiy baza mustahkamligi va tadbirkorlik muhitining jozibadorligiga bog‘liq. O‘zbekistonda amalga oshirilayotgan iqtisodiy islohotlar, xususan, valyuta bozorini erkinlashtirish, narxlar liberallashuvi va davlat korxonalarini xususiylashtirish jarayonlari bozor mexanizmlarini ishga tushirishga xizmat qilmoqda. Biroq, bu jarayonlar o‘ziga xos muammolar bilan birga kechmoqda. Masalan, xususiylashtirish jarayonlarining shaffofligi, raqobat muhitini yaratishda monopolistlarning ta’sirini kamaytirish, kichik va o‘rta biznes uchun moliyaviy resurslarga kirishni soddalashtirish, shuningdek, ishchi kuchining malakasini bozor talablariga moslashtirish kabi masalalar hal etilmagan holda qolmoqda. Bundan tashqari, korrupsiyani kamaytirish va mulkchilik huquqini himoya qilish bo‘yicha tizimli choralar ko‘rish orqali investitsion muhitni yaxshilash zarurati mavjud. Bu omillar bozor iqtisodiyotining to‘laqonli ishlashi va uning barqaror rivojlanishini ta’minlash uchun chuqur ilmiy tahlil va amaliy yechimlarni talab qiladi. Bozor iqtisodiyotining nazariy asoslari va shakllanish shart-sharoitlari jahon miqyosida ko‘plab olimlar tomonidan tadqiq qilingan. Adam Smit (1776) o‘zining ...