KURS ISHI

KIRISH Jahon banki ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda rivojlanayotgan mamlakatlardagi yalpi ichki mahsulotning (YaIM) o'rtacha o'sish sur'ati 4.0% ni tashkil etgan bo'lsa [1], O'zbekistonda bu ko'rsatkich 6.0% ga yetdi [2]. Bu o'sish, asosan, bozor islohotlarining chuqurlashishi va investitsion muhitning yaxshilanishi bilan bog'liq bo'lib, mamlakat iqtisodiyotining bozor tamoyillariga o'tish jarayonining muvaffaqiyatini ko'rsatadi. Shu bilan birga, 2023-yilda mamlakatga to'g'ridan-to'g'ri xorijiy investitsiyalar hajmi 9.8 milliard AQSh dollarini tashkil etib, oldingi yilga nisbatan 15% ga oshdi [3]. Biroq, ushbu ijobiy dinamikaga qaramay, bozor iqtisodiyotiga o'tish jarayonida hali ham hal etilishi lozim bo'lgan bir qator tizimli muammolar mavjud. Bozor iqtisodiyotiga o'tish jarayoni, mamlakatlarning o'ziga xos shart-sharoitlari, tarixiy tajribasi va institutsional tuzilmalaridan kelib chiqqan holda turli milliy modellarni keltirib chiqarmoqda. Bu modellar, liberalizatsiya, privatizatsiya va makroiqtisodiy barqarorlashtirish kabi asosiy islohot yo'nalishlarida farqlanadi. Jumladan, O'zbekistonning so'nggi yillarda erishgan iqtisodiy o'sishi va xalqaro reytinglardagi o'rni yaxshilanishiga qaramay, institutsional islohotlar, korruptsiyaga qarshi kurash va kichik va o'rta biznesni qo'llab-quvvatlashda hamon muammolar saqlanib qolmoqda [4]. Masalan, Transparency International tashkilotining 2023-yilgi Korruptsiya indeksi reytingida O'zbekiston 180 mamlakat orasida 121-o'rinni egalladi [5], bu esa institutsional o'zgarishlarga bo'lgan ehtiyojni yaqqol ko'rsatadi. Ushbu dolzarb masalalarni har tomonlama o'rganish, mavjud bo'shliqlarni aniqlash va ilmiy asoslangan tavsiyalar ishlab chiqish bugungi kunning eng muhim vazifalaridan biridir. Bozor iqtisodiyotiga o'tishning nazariy va amaliy jihatlari bo'yicha jahon miqyosida ko'plab olimlar tomonidan chuqur tadqiqotlar olib borilgan. Jeremi Rifkin (1995) o'zining "End of Work" asarida texnologik taraqqiyotning mehnat bozoriga ta'sirini va iqtisodiy tizimlarning transformatsiyasini tahlil qilgan [6]. Shuningdek, Jozef Stiglits (2002) "Globalization and Its Discontents" kitobida xalqaro moliyaviy institutlar tomonidan ilgari surilgan Konsensus Washington tavsiyalarining rivojlanayotgan mamlakatlardagi salbiy oqibatlarini tanqid qilgan va muqobil islohot strategiyalarini taklif etgan [7]. Daron Acemoglu va Jeyms Robinson ...