KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasining 2023-yilgi yalpi ichki mahsuloti (YaIM) 91,4 milliard AQSH dollarini tashkil etib, aholi jon boshiga 2500 dollardan oshgan [1]. Jahon banki ma’lumotlariga ko‘ra, mamlakat iqtisodiyoti 2023-yilda 6% ga o‘sgan, bu esa bozor mexanizmlarining barqaror rivojlanishi uchun muhim asos bo‘lib xizmat qiladi [2]. Shu bilan birga, 2023-yilda O‘zbekistonda to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar hajmi 9,8 milliard dollarga yetgan [3], bu esa xalqaro bozor integratsiyasi va raqobatbardoshlikni oshirishda bozor iqtisodiyoti tamoyillarining muhimligini ko‘rsatadi. Global iqtisodiyotda, ayniqsa 2024-yilga kelib, jahon tovar ayirboshlash hajmi 25 trillion dollardan oshishi kutilmoqda [4], bu esa bozor iqtisodiyotining global miqyosdagi rolini va o‘zaro bog‘liqlik darajasini ta’kidlaydi. Ushbu mavzu bugungi kunda ayniqsa dolzarb bo‘lib, dunyo iqtisodiyotida ro‘y berayotgan tezkor o‘zgarishlar, texnologik inqiloblar va geosiyosiy keskinliklar sharoitida bozor iqtisodiyotining barqarorligi va moslashuvchanligini ta’minlash juda muhimdir. O‘zbekiston kabi rivojlanayotgan davlatlar uchun bozor iqtisodiyotining mazmuni, uning samarali ishlash mexanizmlari va rivojlanish tendensiyalarini chuqur o‘rganish, mavjud muammolarni aniqlash va ularga yechim topish strategik ahamiyat kasb etadi. Jumladan, raqobat muhitini yaxshilash, inflyatsiyani jilovlash [5], davlatning iqtisodiyotdagi rolini optimallashtirish va investitsion jozibadorlikni oshirish kabi masalalar hal etilmagan dolzarb muammolar qatoriga kiradi. Bozor iqtisodiyoti nazariyasi va amaliyoti xalqaro miqyosda ko‘plab olimlar tomonidan keng o‘rganilgan. Adam Smit (1776) o‘zining "Xalqlar boyligining tabiati va sabablari to‘g‘risida tadqiqot" asarida "ko‘rinmas qo‘l" mexanizmini kashf etib, bozorning o‘zini-o‘zi tartibga solish qobiliyatini isbotladi [6]. Alfred Marshall (1890) o‘zining "Iqtisodiyot prinsiplari" kitobida talab va taklif nazariyasini ishlab chiqib, bozor muvozanatini tahlil qilishga yangi yondashuvni taklif qildi [7]. Jozef Shumpeter (1942) "Kapitalizm, sotsializm va demokratiya" asarida innovatsiyalar va "ijodiy vayronkorlik"ning bozor iqtisodiyotidagi rolini yoritib berdi, bu esa iqtisodiy o‘sishning asosiy drayveri ekanligini ko‘rsatdi [8]. Fridrix fon Xayek (1945) o‘zining "Bilimning jamiyatda qo‘llanilishi" maqolasida bozor mexanizmi bilimlarni tarqatishdagi samarado ...